Buława-Halasz Joanna

doktor nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika, adiunkt w Katedrze Pedagogiki Specjalnej Uniwersytetu Szczecińskiego. Członek zwyczajny Polskiego Towarzystwa Pedagogów Specjalnych. Autorka kilkunastu publikacji naukowych z zakresu pedagogiki specjalnej, dotyczących przede wszystkim osób autystycznych. Prelegentka na licznych ogólnopolskich i międzynarodowych konferencjach. Doświadczenie w zawodzie terapeuty osób autystycznych pobudziło ją do napisania rozprawy doktorskiej Rehabilitacja osób autystycznych. Studium fenomenograficzne z zastosowaniem teorii społecznej Pierre’a Bourdieu, za którą w 2016 roku otrzymała wyróżnienia w kategorii prac doktorskich w XIII edycji ogólnopolskiego konkursu na najlepszą pracę magisterską i doktorską na temat niepełnosprawności w wymiarach: zdrowotnym, zawodowym lub społecznym Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz XVIII edycji konkursu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych na najlepsze prace magisterskie i doktorskie w dziedzinie pracy i polityki społecznej pod honorowym patronatem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Wstęp  

Rozdział 1

Niepełnosprawność i autyzm. Teoria i badania  

1.1. Niepełnosprawność – analiza pojęcia i postawy społeczne wobec osób niepełnosprawnych  

1.2. Autyzm – ujęcie wielopłaszczyznowe  

1.2.1. Historia rehabilitacji osób autystycznych w Polsce  

1.2.2. Pedagog specjalny jako terapeuta osoby autystycznej  

1.2.3. Dorosła osoba autystyczna – „obywatel niewidzialny” Charakterystyka osoby autystycznej  

1.3. Teoretyczne modele uczestnictwa społecznego osób autystycznych  

1.3.1. Współczesny model niepełnosprawności  

1.3.2. Wybrane koncepcje społecznego uczestnictwa osób autystycznych: integracja, inkluzja, normalizacja 

1.4. Rzeczywiste usytuowanie społeczne osób autystycznych – wykluczenie i marginalizacja

1.5. Możliwości zmian uczestnictwa społecznego osób autystycznych 

  1.5.1. Problemy aktywizacji i rehabilitacji zawodowej i społecznej osób autystycznych

  1.5.2. Autonomia, rzecznictwo i niezależne życie osób autystycznych 

1.6. Podsumowanie  

Rozdział 2

Teoria społeczna Pierre’a Bourdieu jako rama badawcza rehabilitacji osób autystycznych     

2.1. Habitus jako mechanizm modelujący  

2.2. Przemoc symboliczna jako przemoc poza kontrolą świadomości  

2.3. Kapitał  

2.4. Doksa jako zakorzeniony stan pewności  

2.5. Pole    

2.6. Krytyka teorii społecznej Pierre’a Bourdieu  

Rozdział 3

Założenia metodologii badań własnych 

 3.1. Charakterystyka badań jakościowych

3.1.1. Fenomenografia jako perspektywa badawcza

3.1.2. Wywiad

3.1.3. Ograniczenia wywiadu

3.2. Projekt badawczy

3.2.1. Przedmiot i cele badań własnych

3.2.2. Problemy badawcze. Zmienne badań

3.2.3. Procedura badania i jego przebieg

Rozdział 4

Rehabilitacja społeczna i zawodowa dorosłych osób autystycznych – wyniki badań własnych

  4.1. Rehabilitacja społeczna i zawodowa dorosłych osób autystycznych w opiniach terapeutów

4.1.1. Rozumienie sensu rehabilitacji społecznej i zawodowej przez terapeutów

4.1.2. Ocena warunków rehabilitacji społecznej i zawodowej w opiniach terapeutów

4.1.3. Podsumowanie

4.2 Subiektywne koncepcje roli terapeuty w rehabilitacji społecznej i zawodowej dorosłych osób autystycznych

4.2.1. Rozumienie własnych działań w rehabilitacji społecznej i zawodowej

4.2.2. Ocena własnych działań w rehabilitacji społecznej i zawodowej 

4.2.3. Podsumowanie 

4.3. Ocena i rozumienie przez terapeutów funkcjonowania dorosłych osób autystycznych w wybranych rolach społecznych  

4.3.1. Osoby autystyczne w wybranych rolach społecznych – doświadczenia terapeutów

4.3.1.1. Samodzielne życie  

4.3.1.2. Pełnienie ról społecznych 

 4.3.1.3. Pełnienie ról zawodowych  

4.3.1.4. Spędzanie czasu wolnego  

4.3.2. Podsumowanie  

4.4. Konstruowanie wizerunku osoby autystycznej w świetle doświadczeń terapeutów

Rozdział 5

Teoria społeczna Pierre’a Bourdieu w badaniu rehabilitacji społeczno-zawodowej osób autystycznych

 5.1. Habitus terapeutów a rehabilitacja społeczno-zawodowa osób autystycznych

5.1.1. Habitus terapeutów a budowanie kapitału symbolicznego i sukcesu społecznego osób autystycznych

5.1.2. Habitus a ukryty program rehabilitacji Władza symboliczna terapeutów  

5.2. Postulaty rehabilitacyjne w świetle teorii społecznej Pierre’a Bourdieu

5.3. Podsumowanie  

Zakończenie  

Bibliografia  

Aneksy

Z nieukrywanym zadowoleniem […] rekomenduję przygotowaną przez dr Joannę Buławę-Halasz monografię na temat: Rehabilitacja społeczna i zawodowa dorosłych osób autystycznych. Studium fenomenograficzne z zastosowaniem teorii społecznej Pierre’a Bourdieu, ponieważ wpisuje się w obszary dotyczące zagadnienia autyzmu mało znane i jak sam autyzm marginalizowane z powodu trudności w ich badaniu oraz interpretacji uzyskanych wyników […] badań naukowych. […] Autorka książki wykonała niewątpliwie ogromną, tytaniczną wręcz pracę nad ugruntowaniem teoretycznym omawianej problematyki, wpisaniem tej problematyki w określoną koncepcję teoretyczną, doborem adekwatnej do zaproponowanych badań metodologii ich realizacji. […] Przedstawiane w monografii zagadnienie jest niezwykle istotne nie tylko z humanistycznego, utylitarnego czy wychowawczego punktu widzenia, ale także z racji tego, że jego poznanie i zbadanie ukierunkowują ludzkie życie, współdecydują o jego przebiegu, o samodzielności, autonomii, samorealizacji, transcendencji w poszczególnych okresach dorosłego życia osób doświadczających konsekwencji autyzmu oraz wynikających z autyzmu mocy i niemocy.

Z recenzji prof. dr hab. Marzenny Zaorskiej

Posługując się językiem branżowym „uzawodowienie”, a właściwie rehabilitacja zawodowa, ale i społeczna osób niepełnosprawnych, nieustannie wraca jako temat medialny przy kolejnych rządach, po to, by tak naprawdę nic się w temacie nie zmieniło.

Ewentualne ruchy w kierunku tworzenia miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych, szczególnie niepełnosprawnych intelektualnie, ograniczają się do fragmentarycznych, a niekiedy wręcz pozorowanych działań. Wynika to z różnych przyczyn – firmy nie mające do czynienia z niepełnosprawnymi pracownikami boją się konsekwencji ich zatrudnienia, niskiej efektywności czy ewentualnych strat. Bardzo często lęk jest już przed samą niepełnosprawnością, często też nie potrafią wyobrazić sobie, jak organizacyjnie praca osoby niepełnosprawnej miałaby wyglądać. Nieco lepiej wygląda kwestia rehabilitacji społecznej, ale w głównej mierze jest to zasługa rodziców i terapeutów, a także szeregu specjalistów, które pracują nad wykształceniem umiejętności społecznych, komunikacyjnych, wdrożeniem określonych reguł zachowania i granic.

Wobec trudności występujących na polu rehabilitacji społecznej i zawodowej, na szczególną uwagę zasługuje publikacja Oficyny Wydawniczej IMPULS, pt. „Rehabilitacja społeczna i zawodowa dorosłych osób autystycznych”. Koncentrujące się – jak wskazuje tytuł – na osobach autystycznych opracowanie Joanny Buławy-Halasz, doktor nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika, to niezwykle cenna książka o bogatej zawartości merytorycznej, która powinna zainteresować zarówno pedagogów specjalnych, jak i psychologów, terapeutów, a wreszcie rodziców osób niepełnosprawnych, to nie tylko nieoceniona pomoc w realizacji zadań zawodowych, ale też próba zgłębienia autyzmu i funkcjonowania dorosłej osoby autystycznej, wraz z jej potencjałem i ograniczeniami.

Autorka w swojej pracy – ku zaskoczeniu – nie koncentruje się na barierach utrudniających czy nawet uniemożliwiających aktywizację zawodową i społeczną leżących po stronie systemu, samej osoby niepełnosprawnej czy jej środowiska, ale punktem wyjścia dla jej rozważań była teza, że osoby pełnosprawne (terapeuci) działają i myślą w sposób opresyjny wobec niepełnosprawnych. Joanna Buława-Halasz analizuje zatem sposób postrzegania osoby autystycznej przez terapeutów, próbując wyłonić czynniki, wpływające na niedostrzeganie potencjału osób z autyzmem przez terapeutów.

Książka składa się z pięciu rozdziałów, z czego w rozdziale pierwszym autorka przybliża czytelnikowi pojęcie niepełnosprawności, a także autyzmu, dokonuje również charakterystyki osób autystycznych i przedstawia sylwetki terapeutów z nimi pracujących. Wspomina również o rzeczywistej sytuacji osób autystycznych, czyli o ich marginalizowaniu. W rozdziale drugim autorka obiera – jako ramę badawczą – teorię społeczną Pierre`a Bourdieu, z kolei rozdział trzeci stanowią założenia metodologii badań własnych. Rozdział czwarty zawiera przedstawienie rezultatów badań, dlatego też jest szczególnie cenna dla osób zainteresowanych tematem. Z kolei w rozdziale ostatnim, piątym, znów znajdziemy teorię Pierre`a Bourdieu tyle że w badaniu rehabilitacji społeczno-zawodowej osób autystycznych i wpływu terapeutów na tę rehabilitację. Znajdują się tu również postulaty rehabilitacyjne w świetle przedstawionej teorii społecznej.

Wyniki badań dla mnie, jako osoby pracującej z dorosłymi osobami niepełnosprawnymi, stanowią dla mnie zaskoczenie. Prawdą jest jednak większość stwierdzeń, przykładowo to, iż terapeuci widzą złudność oddziaływań terapeutycznych w zastanych warunkach. Autorka obala również stwierdzenie, że osoby autystyczne są spychane na margines – aby tak się stało musiały by zostać najpierw zauważone. Dlatego w pierwszej kolejności należy zadbać o to, by ich obecność w społeczeństwie została dostrzeżona, a dopiero później, pracować nad tym, by przestrzegano ich praw. Publikacje takie jak „Rehabilitacja społeczna i zawodowa dorosłych osób autystycznych” to krok w kierunku nie tylko propagowania wiedzy na temat autyzmu, ale też stworzenia całej sieci pomocy zarówno osobom autystycznym, jak i ich rodzinom.

Justyna Gul
źródło: http://www.qulturaslowa.pl/2019/03/joanna-buawa-halasz-rehabilitacja.html