O autorach

prof. dr hab. Renata Nowakowska-Siuta

ORCID: 0000-0001-7227-6127
Profesor pedagogiki, specjalistka w zakresie pedagogiki porównawczej, europejskiej polityki oświatowej, dydaktyki ogólnej i kształcenia nauczycieli. Obecnie jest związana z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, gdzie pełni funkcję kierowniczki Katedry Historii Wychowania i Pedagogiki Porównawczej oraz prodziekana ds. kształcenia Wydziału Nauk Pedagogicznych. Autorka 11 książek i redaktorka 5 publikacji, autorka ponad 100 artykułów. Kierowniczka wielu projektów naukowych i wykonawczyni w projektach Erasmus+ oraz Fundacji Kościuszkowskiej, a także w projektach współpracy młodzieży polsko-izraelskiej wspólnie z fundacjami Spark Pro i Living Bridge (lata 2012, 2014, 2015). Jest ekspertką i ewaluatorką w kilku programach poświęconych nauce i badaniom (Horyzont Europa – Program Marie Skłodowska-Curie Actions – MSCA; Narodowa Agencja Programu Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności; Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – członkini Komitetu Sterującego Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG 2025–2028; Fundacja na rzecz Nauki Polskiej). Nagradzana przez władze państwowe, władze uczelni, z którymi współpracowała, fundacje i studentów (m.in. Nauczyciel Akademicki Roku wybrany przez studentów Uniwersytetu Warszawskiego w 2014 roku). Wykładała na uczelniach zagranicznych, m.in. w Hamburgu, Lipsku, Madrycie, oraz w Instytucie Polskim w Wiedniu. Odbyła wiele staży naukowych i wizyt studyjnych, m.in. w Niemczech, Finlandii, Włoszech i Izraelu. Współpracowała z Fundacją Kościuszkowską i Fundacją Rozwoju Demokracji Lokalnej. Obecnie współpracuje z Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń. 

dr Ewelina Rzońca 

ORCID: 0000-0002-6434-9207
Adiunktka w katedrze pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej na Wydziale Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, opiekunka Koła Naukowego Studentów Pedagogiki Wczes­nej Edukacji. Ekspertka w projekcie UNICEF (ASA) „Accessible School for All – Szkoła dostępna dla wszystkich”, realizowanym przez Instytut Badań Edukacyjnych. Członkini Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego i Polskiego Towarzystwa Edukacji Medialnej, współzałożycielka Interdyscyplinarnego Zespołu Badań nad Procesami Edukacyjnymi przy Instytucie Pedagogiki UKSW. Członkini zespołów redakcyjnych czasopism naukowych „EduSer”, „International Journal of Elementary Education” oraz „Research on Pre­school and Primary Education”. Autorka monografii Pokolenie Z – aktywność nа portalach społecznościowych a więzi społeczne (2023), współredaktorka 6 książek, autorka licznych artykułów naukowych z zakresu pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, pedagogiki medialnej i pedeutologii. Zainteresowania badawcze: nowoczesne technologie w edukacji, innowacje edukacyjne, uczenie się dzieci i dorosłych. Dwukrotnie otrzymała Diament UKSW – nagrodę przyznawaną przez studentów Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w kategorii najlepszy wykładowca Wydziału Nauk Pedagogicznych, a także Diament Wydziału Nauk Pedagogicznych. Ekspertka merytoryczna w projekcie Erasmus+ RBTSinEDU: Bezstresowa edukacja matematyczna z wykorzystaniem robotyki. Zastosowania w nauczaniu mieszanym.

dr Agnieszka Klimska 

ORCID: 0000-0002-9115-9492 
Pracuje w Instytucie Pedagogiki i Instytucie Filozofii na stanowisku adiunkta oraz wykłada na Wydziale Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Specjalizuje się przede wszystkim w problematyce zrównoważonego rozwoju, edukacji klimatycznej, ekofilozofii. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się też na nowoczesnych metodach kształcenia oraz efektywnych strategiach uczenia się. Jest autorką ekspertyz i scenariuszy lekcji z zakresu zrównoważonego rozwoju i wykluczenia rówieśniczego, a także współzałożycielką i członkinią Warszawskiego Metropolitalnego Centrum Eksperckiego na rzecz Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju (RCE Warsaw Metropolitan). Posiada doświadczenie w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych. Obecnie jest ekspertką merytoryczną w projekcie ECO-ACT: East African-European Virtual Exchange for Environmental Conservation and Climate Action. Dwukrotnie wyróżniona przez studentów UKSW nagrodą Belfer Roku. Należy do zespołu redakcyjnego czasopisma naukowego „Forum Pedagogiczne” i serii wydawniczej „Educatio”.

dr hab. Anna Fidelus, prof. UKSW

ORCID: 0000-0001-8110-4706 
Specjalistka i ekspertka w obszarze pedagogiki resocjalizacyjnej. Jej zainteresowania naukowo-badawcze koncentrują się na zagadnieniach nieprzystosowania społecznego, profilaktyki społecznej, resocjalizacji (instytucjonalnej, w środowisku otwartym), readaptacji i reintegracji. Realizuje krajowe i międzynarodowe projekty badawcze poświęcone problemom osób wykluczonych społecznie. Prowadzi badania m.in. w zakresie problemów społecznych, postaw społeczeństwa wobec osób wykluczonych społecznie, profilaktyki społecznej, roli środowiska lokalnego. Opracowała autorską koncepcję relacyjnego procesu readaptacji społecznej. Działalność publikacyjną, naukowo-badawczą oraz dydaktyczną realizuje w ścisłej współpracy z licznymi instytucjami oraz ośrodkami akademickimi w Polsce i za granicą. Prowadzi działalność społeczną i naukową. Od 2020 roku wiceprzewodnicząca Stowarzyszenia Penitencjarnego „Patronat”, członkini Rady Pomocy Społecznej VIII kadencji w latach 2017–2020 przy Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, członkini Zespołu Pedagogiki Resocjalizacyjnej afiliowanego przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN w latach 2019–2023, członkini Polskiej Komisji Akredytacyjnej w kadencji 2020–2023, członkini Komisji ds. Komunikacji i Odpowiedzialności Społecznej przy KRASP w latach 2016–2020. Aktualnie ekspertka PKA oraz – od 2024 roku – wiceprzewodnicząca Uniwersyteckiej Komisji Kształcenia Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich. Od 2016 roku pełni funkcję prorektora ds. studenckich i kształcenia w Uniwerystecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

prof. dr hab. Stanisław Dziekoński

ORCID: 0000-0002-5243-2628
Profesor nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika, rektor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie dwóch kadencji (2012– 2016; 2016–2020), doktor honoris causa Wschodnioeuropejskiego Uniwersytetu Narodowego w Łucku, obecnie kierownik Katedry Pedagogiki Ogólnej i Dydaktyki Wydziału Nauk Pedagogicznych UKSW oraz dyrektor Instytutu Pedagogiki UKSW. Autor ponad 250 publikacji naukowych, kierownik i uczestnik kilkudziesięciu projektów badawczych z zakresu humanistyki, nauk społecznych, technologii cyfrowych i medycyny. Uczestnik licznych seminariów i konferencji naukowych, w tym międzynarodowych. Członek rad naukowych w instytutach badawczych i komitetach naukowych, prezes Warsaw New Tech University Foundation. Wielokrotnie wyróżniany nagrodami państwowymi oraz nagrodami sektora niepublicznego za wybitne osiąg­nięcia naukowe, badawcze i organizacyjne, w tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Medalem Komisji Edukacji ­Narodowej.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Słowo wstępne (Sylwia Grzegorzewska)               

Wprowadzenie (Renata Nowakowska-Siuta)           

Część I

Renata Nowakowska-Siuta

Innowacje edukacyjne. Aspekty teoretyczne           
Innowacja jako kategoria pedagogiczna           
Historia szkoły i ewolucja myśli o edukacji w zarysie            
Wyzwania stojące przed szkołami we współczesnej Europie          
Szkoły między autonomią a sterowaniem          
Szkoły między rynkiem a demokracją          
Szkoły między dążeniami do narodowej spoistości a kulturowym pluralizmem           
Szkoły między państwem narodowym a Europą            
Szkoła jako miejsce uczenia się           
Jakie drogi wiodą do dobrych szkół w Europie?           
Najczęściej występujące innowacje edukacyjne          
Mentoring w nowoczesnym systemie edukacyjnym           
Edukacja prospołeczna i wolontariat         
Edukacja włączająca i jej znaczenie dla różnorodności w klasie            
Współpraca między szkołami na świecie       
Krytyczne myślenie i metody oparte na rozwiązywaniu problemów        
Umiejętności rozwiązywania problemów      
Bibliografia     

Część II

Ewelina Rzońca

Innowacje w przedszkolu i edukacji wczesnoszkolnej        
Innowacje w edukacji       
Czym są innowacje w edukacji?       
Klasyfikacje innowacji pedagogicznych      
Podstawy prawne innowacji pedagogicznych i ich organizacja       
Znaczenie innowacji edukacyjnych      
Kierunki/uwarunkowania innowacji pedagogicznych       
Nauczyciel jako kreator innowacji        
Rola nauczyciela – kreatora zmian      
Kompetencje nauczyciela – kreatora zmian       
Propozycje innowacji pedagogicznych      
Innowacje metodyczne      
Innowacje programowe        
Innowacje organizacyjne        
Przykłady innowacji      
Edukacja przedszkolna     
Edukacja wczesnoszkolna      
Bibliografia      

Część III

Agnieszka Klimska

Innowacje w kształceniu młodzieży     
Pokolenie Z a innowacje edukacyjne    
Kulturowo-technologiczne uwarunkowania i wartości pokolenia Z 
Specyfika potrzeb edukacyjnych pokolenia Z    
Innowacje edukacyjne w kontekście pokolenia Z     
Innowacje programowe w odpowiedzi na potrzeby współczesnej młodzieży – wybrane propozycje  
Innowacje edukacyjne w obszarze wsparcia emocjonalnego i psychicznego   
Kształtowanie kompetencji klimatycznych z wykorzystaniem innowacyjnych praktyk edukacyjnych     
Strategie edukacyjne wobec problemu samotności i wykluczenia rówieśniczego     
Rozwój kluczowych kompetencji w innowacyjnej edukacji       
Myślenie krytyczne jako kluczowa kompetencja XXI wieku      
Kompetencje cyfrowe i technologiczne     
Higiena cyfrowa        
Krytyczne myślenie wobec zaufania do sztucznej inteligencji     
Kreatywność i samodzielność w procesie uczenia się       
Innowacje metodyczne jako odpowiedź na wymagania pokolenia Z    
Personalizacja nauczania przy wsparciu sztucznej inteligencji i multimediów      
Strategie aktywnego uczenia (problem-based learning)        
Uczenie się przez dociekanie (inquiry-based learning)    
Mikronauka (microlearning)       
Myślenie pytaniami (question thinking)      
Przykładowe scenariusze edukacyjne z zastosowaniem innowacyjnych metod aktywizujących
Scenariusz zajęć dla licealistów: Między lajkiem a rozmową – samotność i poszukiwanie autentycznych relacji rówieśniczych   
Scenariusz zajęć dla licealistów: Zaufanie do AI a problem bezkrytycznego przyjmowania treści     
Scenariusz zajęć dla licealistów: Pokolenie zmiany – festiwal dobrych pomysłów i wymiany  
Bibliografia     

Część IV

Anna Fidelus

Innowacje w szkole wyższej      
Wprowadzenie      
Ujęcie definicyjne innowacyjności z perspektywy szkoły wyższej     
Zjawisko drop-out jednym z przykładów konieczności wprowadzenia rozwiązań innowacyjnych w szkolnictwie wyższym       
Innowacje dydaktyczne       
Metody aktywizujące w pracy akademickiej      
Tutoring i mentoring akademicki       
Nowe podejście do oceny studentów        
Innowacje programowe – transdyscyplinarność i modułowość, indywidualne ścieżki rozwoju studenta
Kształcenie i badania oparte na projektach realizowanych we współpracy ze środowiskiem zewnętrznym
Hybrydowe i elastyczne formy kształcenia      
Mikrokwalifikacje, mikrokursy (warsztaty, szkolenia, inne formy), mikropoświadczenia      
Innowacje organizacyjne        
Uniwersytet jako zwinna organizacja – implikacje dla innowacyjnego zarządzania szkolnictwem wyższym
Wnioski   
Bibliografia      

Część V

Stanisław Dziekoński 

Innowacje w uniwersytetach katolickich      
Wprowadzenie     
Innowacyjność w różnych odsłonach     
Innowacyjność w idei i praktyce pierwszych uczelni katolickich        
Rola uniwersytetów katolickich we współczesnym świecie   
Potencjał uniwersytetu katolickiego w dobie innowacji i transformacji cyfrowej     
Innowacje dydaktyczne        
Innowacje technologiczne       
Innowacje społeczne w kontekście standardów etycznych     
Współpraca międzynarodowa i interdyscyplinarność   
Katolickość i innowacyjność Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (UKSW)      
Początki innowacyjnego uniwersytetu przyszłości       
Projektowanie akademickich usług administracyjnych        
Centra nowych technologii      
Współpraca, transfer wiedzy i innowacyjne kierunki studiów        
Innowacyjność determinowana dobrem człowieka     
Innowacyjność UKSW inspirowana głosem autorytetów Kościoła        
Wnioski        

Bibliografia        

Zakończenie (Renata Nowakowska-Siuta)        

Bibliografia        

O autorach

Słowo wstępne 

Współczesna edukacja odbywa się w świecie, który zmienia się szybciej, niż jesteśmy w stanie przewidzieć. Przemiany społeczne, kulturowe, polityczne i technologiczne sprawiają, że dotychczasowe sposoby myślenia o kształceniu i doskonaleniu zawodowym nauczycieli oraz o organizacji pracy szkoły wymagają stałej aktualizacji. To, co dziś wydaje się odpowiedzią na potrzeby zawodowe nauczycieli, jutro może okazać się niewystarczające. Pytania o rolę nauczyciela nie odnoszą się już jedynie do bieżących wyzwań – dotyczą przede wszystkim przyszłości, której kierunek jest niepewny, a także wartości, na których chcemy tę przyszłość budować. W warunkach nieustannej zmiany innowacje pedagogiczne stają się nie tyle dodatkiem, urozmaiceniem edukacyjnej rzeczywistości, ile koniecznością, pozwalając elastycznie reagować na coraz bardziej złożone i często niespodziewane wyzwania.

Publikacja,   którą   oddajemy   w   ręce   Czytelników   i   Czytelniczek,   powstała w ramach współpracy Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń. Stanowi ona efekt realizacji projektu Innowacje w przygotowaniu i doskonaleniu zawodowym i naukowym nauczycieli wchodzących do zawodu. Międzynarodowe aspekty porównawcze, którego celem jest zwrócenie uwagi na możliwości i sposoby, w jakie nowe rozwiązania mogą wspierać proces przygotowania i rozwoju zawodowego nauczycieli rozpoczynających pracę.

Wierzymy, że skuteczne działania w edukacji wymagają realnej współpracy między środowiskiem naukowym a praktykami szkolnymi. Odpowiedzialność za jakość kształcenia nie spoczywa bowiem na jednej instytucji, lecz jest wspólnym zadaniem wszystkich, którzy uczestniczą w systemie oświaty. Wymaga synergii – połączenia zasobów. Uczelnie wyższe i instytucje zajmujące się doskonaleniem nauczycieli pełnią różne role, jednak dopiero ich wzajemne uzupełnianie się tworzy warunki do rozwoju. Współpraca między nimi jest kluczowa, gdyż to uczelnie gwarantują przestrzeń do badań i refleksji teoretycznej, a placówki doskonalenia nauczycieli mają możliwość weryfikowania tych ustaleń w praktyce i przekładania ich na konkretne działania wspierające pracę nauczycieli. Jedynie połączenie obu perspektyw pozwala na tworzenie nowych rozwiązań opartych na rzetelnych podstawach, a jednocześnie odnoszących się do realnych potrzeb.

Współpraca ta jest tak ważna również dlatego, że tylko połączenie sił pozwala budować spójny i nowoczesny system wspierania rozwoju zawodowego nauczycieli. Współpraca obu środowisk pozwala zapewnić ciągłość między kształceniem wstępnym, studiami wyższymi, a doskonaleniem zawodowym, a także sprzyja profesjonalizacji zawodu nauczyciela na każdym etapie jego kariery. Rola uczelni nie kończy się wraz z wydaniem dyplomu, a rola placówki doskonalenia nauczycieli nie zaczyna się wraz z rozpoczęciem pracy zawodowej przez nauczyciela. Komunikacja i współpraca tych dwóch ośrodków powinny obejmować czas przygotowania do zawodu i okres całej kariery nauczyciela, by jak najpełniej odpowiadać na jego potrzeby oraz pośrednio na potrzeby jego uczniów. 

Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń jest samorządową placówką doskonalenia nauczycieli i od 10 lipca 2008 roku na mocy uchwały Rady m.st. Warszawy wspiera warszawskich nauczycieli, odpowiada na ich potrzeby, współpracując z instytucjami i organizacjami działającymi na rzecz rozwoju edukacji. Ważnym obszarem naszych działań jest współpraca z uczelniami wyższymi. Jesteśmy przekonani, że wspólny projekt Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz WCIES – Innowacje w przygotowaniu i doskonaleniu zawodowym i naukowym nauczycieli wchodzących do zawodu. Międzynarodowe aspekty porównawcze – oraz niniejsza publikacja, zatytułowana Innowacje edukacyjne. Idee. Inspiracje. Perspektywy, w której zawarte są teksty Renaty Nowakowskiej-Siuty, Anny Fidelus, Stanisława Dziekońskiego, Eweliny Rzońcy i Agnieszki Klimskiej, staną się inspiracją do dalszych rozmów o tym, jak łączyć różne doświadczenia i zasoby w celu rozwijania systemu kształcenia i doskonalenia nauczycieli w sposób odpowiedzialny, przemyślany i otwarty na przyszłość.

Sylwia Grzegorzewska, 
Wicedyrektorka Warszawskiego Centrum Innowacji 
Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń

Monografię tę, obejmującą – jak podkreślono we Wprowadzeniu – zbiór refleksji pięciorga Autorów na temat szeroko rozumianych innowacji w świecie edukacyjnym, z całą pewnością można traktować jako niezwykle użyteczne źródło wiedzy na temat działań, w jakie współczesne szkoły i uczelnie wyższe oraz wszystkie zatrudnione w nich osoby mogą się angażować, by możliwie najlepiej i z korzyścią dla wszystkich aktorów edukacyjnej sceny wykorzystać potencjał tkwiący w przemianach zachodzących w otaczającej nas rzeczywistości. Należy podkreślić, że rozważania są snute przez Autorki i Autora z perspektywy nie tylko pedagogicznej (odgrywającej – w sposób naturalny – rolę pierwszoplanową), lecz także psychologicznej, filozoficznej i socjologicznej, co nadaje monografii niezwykle istotny walor interdyscyplinarności, pozwalający na ukazanie omawianej problematyki w sposób wielowymiarowy, a także na kompleksową prezentację kluczowych zagadnień.

Z recenzji dr. hab. Stefana T. Kwiatkowskiego, prof. ChAT