Piotr Pawlak

doktor nauk humanistycznych, psycholog, pedagog specjalny, psychotraumatolog, certyfikowany psy­choterapeuta, specjalista w dziedzinie psychoterapii dzieci i młodzieży (całościowe szkolenie psychoterapeutyczne odbył na Uniwersytecie Jagiellońskim). Wieloletni pracownik naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu Łódzkiego oraz prywatnych uczelni wyższych. Pracę naukową łączy z praktyką zawodową. Doświadczenie kliniczne zdobywał w Mazowiec­kim Specjalistycznym Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza na Oddziale Leczenia Zaburzeń Nerwicowych, w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Klinice Psychiatrii Dzieci   i   Młodzieży   w   Warszawie,   na   Oddziale   Dziennym Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej im. J. Babińskiego w Łodzi oraz w Poradni Psychologicznej Vis Salutis. Od początku kariery zawodowej jest związany z Łódzkim Hospicjum dla Dzieci.

Członek Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, Sekcji Naukowej Psychoterapii PTP i Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Integratywnej. Autor publikacji książkowych oraz artykułów naukowych. Jego zainteresowania badawcze obejmują tematykę funkcjonowania dzieci terminalnie chorych i ich rodzin, psychologii zdrowia oraz psychologii pozytywnej, a także funkcjonowania osób z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności z ADHD.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Wstęp        

Kim jest dziecko z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej       

Określenie definicji      
Etiologia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi       
Symptomy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi       
Wpływ ADHD na funkcjonowanie dziecka     
Występowanie objawów ADHD w zależności od wieku       

Formy terapii dzieci z ADHD     

Założenia i cele programu 

Cele zajęć grupowych       
Cele zajęć indywidualnych      

Struktura zajęć       

Ewaluacja skuteczności terapii opartej na programie profilaktyczno-terapeutycznym dla dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej       

Podstawowe założenia metodologiczne      
Wyniki badań   
Wpływ czynnika eksperymentalnego na wybrane elementy 
funkcjonowania poznawczego dzieci z ADHD    
Wpływ eksperymentu na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci z ADHD     
Motywacja do nauki szkolnej dzieci z ADHD      
Podsumowanie i wnioski z badań      

Propozycja zajęć grupowych     

Zajęcia I       
Zajęcia II       
Zajęcia III       
Zajęcia IV       
Zajęcia V       
Zajęcia VI       
Zajęcia VII       
Zajęcia VIII       
Zajęcia IX       
Zajęcia X      
Zajęcia XI      
Zajęcia XII      
Zajęcia XIII    
Zajęcia XIV      
Zajęcia XV      

Propozycja zajęć indywidualnych      

Zajęcia I      
Zajęcia II    
Zajęcia III     
Zajęcia IV     
Zajęcia V      
Zajęcia VI      
Zajęcia VII      
Zajęcia VIII     

Zakończenie      

Bibliografia      

Spis rysunków, schematów, tabel i wykresów      

Aneks     
Materiały dla dziecka 

Wstęp.

Od pierwszego wydania Programu profilaktyczno-terapeutycznego dla dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej minęło już 20 lat. Przez ten czas ewoluowało myślenie o samym zaburzeniu, jak również podejście do dzieci i ich rodzin. Lata rozwoju badań i psychoedukacji społeczeństwa przeplatały się z kontrowersyjnymi publikacjami i wypowiedziami medialnymi, które – bezrefleksyjnie powtarzane – miały negować istnienie zaburzenia. Na przeciwnym biegunie obserwowane było tzw. zjawisko naddiagnozowania, polegające na zbyt częstym stawianiu diagnoz ADHD. Oba te zjawiska negatywnie wpływały na sytuację pacjentów realnie mierzących się z tym problemem. Skutkowały bagatelizowaniem trudności dzieci, przyczyniając się do ich stygmatyzowania w środowisku szkolnym, rodzinnym czy rówieśniczym. Dla normalizacji atmosfery wokół ADHD kluczowymi wydarzeniami były publikacje nowych systemów klasyfikacji chorób i problemów psychicznych: DSM-5, opracowanej przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, oraz ICD-11, przygotowanej przez Światową Organizację Zdrowia. Obie klasyfikacje potwierdziły miejsce zespołu nadpobudliwości z deficytem uwagi w obszarze zaburzeń psychicznych, co wpłynęło na zmniejszenie zakusów, by bezpodstawnie zanegować zaburzenie. Pozytywnym aspektem obecnych klasyfikacji jest ich większa kompatybilność w porównaniu z wersjami DSM-IV i ICD-10. Wychodzi to naprzeciw potrzebom profesjonalistów zajmujących się problematyką zdrowia psychicznego i przede wszystkim stanowi ukłon w stronę samych pacjentów, ułatwiając im orientację w zagadnieniach diagnostycznych, a przez to zwiększając ich podmiotowość w procesie terapii.

Ostatnie dwie dekady to również niespotykany dotąd rozwój technologii informacyjnej. Media społecznościowe, niemal nieograniczony dostęp do informacji i rozrywki wirtualnej stały się też realnym zagrożeniem dla młodego człowieka. Szereg dowodów naukowych potwierdza negatywny wpływ urządzeń ekranowych na rozwój dziecka zarówno w sferze emocjonalnej i relacyjno-komunikacyjnej, jak i w obszarze procesów poznawczych. Każdy z tych elementów wpisuje się bezpośrednio lub pośrednio w specyfikę ADHD, niosąc ze sobą dylemat etiologiczno-diagnostyczny oraz potencjalnie nasilając intensywność symptomów.

W zmieniających się warunkach środowiskowych warto powracać do podstawowych założeń teleologicznych i aksjologicznych wychowania oraz z troską spoglądać na potrzeby, możliwości i wyzwania, jakie stoją przed każdym dzieckiem. Jest to szczególnie ważne w obliczu rosnących statystyk zaburzeń emocjonalnych, depresyjnych i lękowych wśród dzieci, także tych, które nie są obciążone dodatkowymi diagnozami klinicznymi.

Życiowa aktywność człowieka jest związana z odgrywaniem różnych ról społecznych, takich jak rola dziecka, ucznia, pracownika czy kolegi. Nabywanie umiejętności ich pełnienia odbywa się w toku socjalizacji, począwszy od najmłodszych lat życia. Jej rezultatem jest przystosowanie się jednostki do wymogów danej kultury.

W przypadku dzieci nadpobudliwych psychoruchowo proces ten jest znacznie utrudniony. Aby zakończył się on powodzeniem, należy zrozumieć, że dziecko nadpobudliwe nie jest złośliwe ani nieznośne, lecz ma poważne trudności z kierowaniem swoim postępowaniem, spełnianiem wymogów rodziny i szkoły. Zrozumienie tego faktu pozwala uniknąć sytuacji, w których w reakcji na symptomy zaburzenia stosuje się wobec dziecka represje czy kary. Wpływa ono ponadto na budowanie jego poczucia własnej wartości oraz kształtowanie odpowiednich postaw wobec społeczeństwa i obowiązujących w nim norm.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi jest rozpoznaniem medycznym, orzekanym przez lekarza psychiatrę. Wiąże się on z określonymi zmianami w mózgu, czego konsekwencją jest specyficzna osobowość dziecka. Należy jednak mieć na uwadze, że psychologiczne i pedagogiczne formy pomocy są bardzo istotnym ele­mentem korekcji większości zaburzeń psychicznych, a w ADHD mają szczególne znaczenie. Odpowiednio dobrana terapia pozwala dziecku lepiej radzić sobie z pobudzeniem ruchowym i emocjonalnym oraz przezwyciężać trudności w sferze poznawczej. 

Wychowanie i nauczanie dziecka nadpobudliwego to stworzenie zarów­no konsekwentnego systemu wymagań, jak i odpowiedniej atmosfery, której nie towarzyszy lęk ani frustracja. Dziecko musi się czuć aprobowane, otoczone przyjaźnią i miłością. Zapewnia mu to równowagę psychiczną i chroni przed negatywnymi bodźcami emocjonalnymi. Często jednak sytuacja taka pozostaje w sferze postulatów. Ponadto brak sukcesów szkolnych i niepowodzenia w kontaktach interpersonalnych, zarówno z dorosłymi, jak i z rówieśnikami, mogą prowadzić do wystąpienia wtórnych objawów nadpobudliwości – symptomów nerwicy, zachowań agresywnych czy nawet niedostosowania społecznego. Dlatego warto zapobiegać tym zagrożeniom. Próbę taką stanowi niniejszy program, który łącząc oczekiwania współczesnej szkoły z koniecznością kształtowania u dzieci z ADHD postaw społecznych, staje się narzędziem pomocnym w pracy wychowawczej, dydaktycznej i terapeutycznej.