Noty o autorach

Oskar Adamczyk – lic., student filozofii Uniwersytetu Papieskiego Jana
Pawła II w Krakowie. Organista tytularny parafii św. Bartłomieja w Morawicy. Zainteresowania badawcze: antropologia filozoficzna, hermeneutyka,
fenomenologia Romana Ingardena, estetyka, filozofia literatury. 
ORCID: 0009-0008-3042-8864 

Zofia Bentkowska – uczennica Uniwersyteckiego XII Liceum Ogólnokształcącego im. Marii i Georga Dietrichów w Olsztynie, laureatka wyróżnienia Very High Commendation w konkursie „John Locke Global Essay Contest” oraz Merit Award w „Immerse Essay Competition”. Popularyzatorka literatury i rozwoju czytelnictwa w mediach społecznościowych. Zainteresowania badawcze: literatura, sztuka, historia, filozofia. 
ORCID: 0009-0008-4171-0259

Patrycja Felczak – studentka filozofii i polonistyki na Uniwersytecie Gdańskim. Zainteresowania badawcze: psychoanaliza, filozofia kultury, związki literatury z filozofią. 
ORCID: 0009-0002-5444-4101

Miłosz Hołda – dr hab., prof. UPJPII, dziekan Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Członek European Society for Philosophy of Religion oraz Internationale Ferdinand-Ebner-Gesellschaft.
Zainteresowania badawcze: metafizyka, filozofia człowieka, filozofia religii, teologia naturalna.
ORCID: 0000-0003-0649-2168

Sara Jóźwik – studentka Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Zainteresowania badawcze: filozofia, literatura oraz relacje między naukami ścisłymi a refleksją humanistyczną.
ORCID: 0009-0001-0862-2467

Katarzyna Kania – mgr inż., doktorantka Politechniki Warszawskiej, na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa w Zakładzie Samolotów i Śmigłowców. Zainteresowania badawcze: inżynieria lotnicza, samoloty niekonwencjonalne, aerodynamika. 
ORCID: 0000-0002-0596-009X

Jakub Kupper – uczeń III klasy I Liceum Ogólnokształcącego im. Józefa Wybic­kiego w Kościerzynie. Redaktor naczelny szkolnego czasopisma „Blacha”. Zainteresowania badawcze: filozofia starożytna, historiozofia, filozofia jako ćwiczenie duchowe, literatura.

Karolina Leśniak – studentka filologii polskiej nauczycielskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przewodnicząca Sekcji Współczesnego Języka Polskiego Koła Naukowego Językoznawców Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania badawcze: teoria literatury, literatura XIX i XX wieku, poezja

Czesława Miłosza, językoznawstwo, naturalizm, ekokrytyka, współczesny język polski.
ORCID: 0009-0003-7078-0786

Piotr Pawelec – uczeń LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego W Warszawie na rozszerzeniu matematyczno-fizycznym. Zainteresowania badawcze: filozofia technologii, posthumanizm, transhumanizm, filozofia fizyki oraz zagadnienia z pogranicza uczenia maszynowego i fizyki, w szczególności Physics-Informed Neural Networks (PINNs).
ORCID: 0009-0006-8691-6096

Kornelia Wozikowska – uczennica klasy III o profilu humanistycznym LO im. Filomatów Chojnickich. Laureatka Olimpiady Wiedzy o Prawie i dwukrotna stypendystka stypendium Prezesa Rady Ministrów. W 2025 roku laureatka Ogólnopolskiego Konkursu Papieskiego organizowanego przez Instytut Tertio Millennio. Przewodnicząca Młodzieżowej Rady Miejskiej w Chojnicach oraz radna Młodzieżowego Sejmiku Województwa Pomorskiego. Zainteresowania: nauki społeczne.

Patrycja Wytrzyszczewska – studentka V roku pedagogiki specjalnej w Uczelni Korczaka w Warszawie oraz studiów I stopnia z zakresu historii na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Zainteresowania badawcze: historia kobiet i edukacji osób z niepełnosprawnością intelektualną, filozofia człowieka oraz psychologia egzystencjalna. 

Przemysław Zientkowski – dr, adiunkt w Katedrze Pedagogiki Kultury na Wydziale Pedagogiki Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Pełnomocnik Burmistrza Miasta Chojnice ds. Rozwoju i Współpracy Naukowej. Członek Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, Internationale Ferdinand-Ebner-Gesellschaft oraz Pomorskiego Towarzystwa Filozoficzno-Teologicznego. Zainteresowania badawcze: filozofia społeczna, filozofia polityki, teologia polityczna, prawa człowieka, antropologia filozoficzna, filozofia wychowania, personalizm, filozofia dialogu.
ORCID: 0000-0003-1557-756

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Wstęp  

Oskar Adamczyk
Błądzenie w żywiole uczucia  

Kornelia Wozikowska
Kim jest, kim może być człowiek?  

Katarzyna Kania
Czego Tischner młodych nie nauczył, tego dorośli nie będą umieli 

Jakub Kupper
Myśl Józefa Tischnera – między czasami jego epoki a współczesnością  

Karolina Leśniak
W poszukiwaniu „ja aksjologicznego” w literaturze  

Zofia Bentkowska
Czego Tischner młodych nauczył? Nadzieja wypowiedziana szeptem dramatu  

Patrycja Felczak
Herosi bez nadziei. O heroizmie pokolenia Z  

Sara Jóźwik
Twórczość Józefa Tischnera dla młodych w ujęciu aksjologicznym  

Piotr Pawelec
Czego młodzi mogą nauczyć się od Józefa Tischnera?  

Patrycja Wytrzyszczewska
Między samotnością a spotkaniem. Józef Tischner i Lars Svendsen o paradoksie wolności  

Miłosz Hołda
Dramatyczne składniki myślenia. O tym, co Józef Tischner mógłby nam powiedzieć o przewadze ludzkiego myślenia nad „myśleniem” sztucznej inteligencji  

Przemysław Zientkowski
Personalistyczne podstawy edukacji w myśli Józefa Tischnera. Wolność, prawda, solidarność  

Noty o autorach 

Wstęp

Książka, którą trzymają Państwo w dłoniach, jest owocem ogólnopolskiego konkursu eseistycznego „Czego Tischner młodych nauczył?”, ogłoszonego wspólnie przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Chojnicach oraz Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Pomysł zrodził się z potrzeby przypomnienia i ożywienia myśli ks. Józefa Tischnera wśród młodych ludzi – tych, którzy przyszli na świat już po jego śmierci, a mimo to odnajdują w jego słowach ważne odpowiedzi na pytania o sens, dobro i odpowiedzialność. Tytuł publikacji: Tischner uczy nas człowieka, nie został wymyślony przez redaktorów tomu, ale pochodzi z jednego z konkursowych esejów. To właśnie Kornelia Wozikowska, autorka tekstu Kim jest, kim może być człowiek?, w jednym z najpiękniejszych fragmentów swojego eseju zauważyła, że „Tischner uczy nas człowieka”. Uczy nas nie człowieka abstrakcyjnego, nie idei o człowieku, ale człowieka konkretnego – kruchego, szukającego sensu, zdolnego do dobra, a zarazem uwikłanego w dramat wolności. Ta intuicja młodej autorki stała się dla nas inspiracją i znakiem, że filozofia ks. Józefa Tischnera wciąż przemawia – że potrafi kształtować wrażliwość, wyobraźnię i język kolejnych pokoleń.

Do konkursu nadesłano dwanaście prac. Wszystkie świadczą o dojrzałości autorów i o tym, że dla młodych ludzi Tischner nie jest tylko postacią z podręczników, ale kimś, kto pomaga lepiej rozumieć siebie i świat. Do publikacji zakwalifikowano dziesięć tekstów, w tym pięć nagrodzono. Są to eseje:

•    Kornelii Wozikowskiej (Liceum Ogólnokształcące im. Filomatów Chojnickich w Chojnicach) – Kim jest, kim może być człowiek;
•    Karoliny Leśniak (Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki) – W poszukiwaniu „ja aksjologicznego” w literaturze;
•    Jakuba Kuppera (I Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Rybickiego w Kościerzynie) – Myśl Józefa Tischnera – między czasami jego epoki a współczesnością;
•    Katarzyny Kani (Politechnika Warszawska, Wydział Mechaniczny Energetyki i Lotnictwa w Zakładzie Samolotów i Śmigłowców) – Czego Tischner młodych nie nauczył, tego dorośli nie będą umieli;
•    Oskara Adamczyka (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie) – Błądzenie w żywiole uczucia.
Do książki włączono także inne interesujące eseje: 
•    Patrycji Felczak (Uniwersytet Gdański) – Herosi bez nadziei. O heroizmie pokolenia Z;
•    Piotra Pawelca (LXXXIII Liceum im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie) – Czego młodzi mogą nauczyć się od Józefa Tischnera;
•    Patrycji Wytrzyszczewskiej (Uczelnia Korczaka w Warszawie) – Między samotnością a spotkaniem. Józef Tischner i Lars Svendsen o paradoksie wolności; 
•    Sary Jóźwik (Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie) – Twórczość Józefa Tischnera dla młodych w ujęciu aksjologicznym; oraz 
•    Zofii Bentkowskiej (Uniwersyteckie Liceum Ogólnokształcące im. Marii i Georga Dietrichów w Olsztynie) – Czego Tischner młodych nauczył. Nadzieja wypowiedziana szeptem dramatu.

Każdy z tych tekstów jest próbą osobistego spotkania z Tischnerem. Jedni autorzy czytają jego dzieła jako inspirację duchową, inni – jako drogowskaz etyczny, jeszcze inni – jako zaproszenie do rozmowy o kondycji człowieka w epoce technologii i niepokoju. Wspólnym mianownikiem jest odkrycie, że Tischner nie daje gotowych recept. Uczy natomiast myślenia, współodczuwania i odwagi w stawianiu pytań.

Tom dopełniają dwa eseje autorów związanych z organizatorami konkursu, a zarazem redaktorów tomu: ks. dr. hab. Miłosza Hołdy, prof. UPJPII, autora rozważań Dramatyczne składniki myślenia. O tym, co Józef Tischner mógłby nam powiedzieć o przewadze ludzkiego myślenia nad „myśleniem” sztucznej inteligencji, oraz dr. Przemysława Zientkowskiego, autora pracy Personalistyczne podstawy edukacji w myśli Józefa Tischnera. Wolność, prawda, solidarność. Oba teksty stanowią istotne uzupełnienie głosów młodych – pokazują, że filozofia dialogu i nadziei nie traci aktualności nawet w obliczu wyzwań cywilizacji cyfrowej.

Filozofia Józefa Tischnera, w całej swej prostocie i zarazem głębi, pozostaje jednym z najoryginalniejszych głosów polskiej myśli XX wieku. Tischner nie pisał o człowieku tak, jak filozofowie systemowi, którzy chcą wyjaśnić jego istotę za pomocą pojęć. Raczej opowiadał człowieka – przez dramaty, wybory, spotkania. Mówił, że „człowiek rodzi się w dialogu” i że to właśnie w relacji z drugim objawia się prawda o nas samych. Dlatego jego myśl pozostaje wciąż żywa: nie jako dogmat, ale jako zaproszenie do rozmowy.

Tischner uczy nas człowieka w sposób, który nie polega na przekazywaniu teorii, lecz na budzeniu wrażliwości. Pokazuje, że człowiek nie jest tylko „jednostką biologiczną” ani nawet „podmiotem poznającym”, ale istotą zdolną do dobra, wolności i spotkania. Jego antropologia jest zawsze dramatyczna – bo człowiek istnieje pomiędzy biegunami nadziei i rozpaczy, prawdy i złudzenia, miłości i lęku. Tischner nie ucieka od tego napięcia. Uczy, że godność człowieka objawia się właśnie w tym, iż potrafi on wybierać dobro mimo doświadczenia zła.

W jednym z najważniejszych esejów – Myślenie według wartości – Tischner napisał, że każda autentyczna myśl rodzi się z doświadczenia dobra. Dobro nie jest tu pojęciem moralnym w wąskim sensie, lecz przestrzenią, w której człowiek odnajduje samego siebie. Dobro jest tym, co nas wzywa, ale też tym, co nas przemienia. To dlatego tischnerowska filozofia ma wymiar pedagogiczny: ona wychowuje. Nie przez nakaz czy ideologię, lecz zaproszenie do myślenia, które nie ucieka od trudnych pytań.

Warto zauważyć, że młodzi autorzy – urodzeni po śmierci filozofa – sięgają po jego teksty z naturalną ciekawością, bez „ciężaru tradycji”. Tischner staje się dla nich kimś bliskim, bo mówi językiem autentycznym. W czasach, gdy wiele słów ulega dewaluacji, jego sposób mówienia o dobru, wolności czy miłości nie brzmi patetycznie – przeciwnie, jest ciepły i prawdziwy. Młodzi eseiści nie traktują go jak pomnika, lecz jak rozmówcę. Ich teksty pokazują, że filozofia Tischnera nie zamknęła się w XX wieku, lecz rozwija się w dialogu z teraźniejszością.

Cieszymy się, że konkurs spotkał się z żywym odzewem, a młodzi autorzy – mimo że nie znali i nie pamiętają Tischnera – potrafili odczytać jego myśl w duchu wolności, dialogu i wrażliwości na drugiego człowieka. Ten tom jest świadectwem, że Tischner naprawdę uczy nas człowieka: człowieka zdolnego do dobra, współczucia i solidarności.

I być może właśnie w tym tkwi jego największe przesłanie, że w każdym z nas jest przestrzeń, w której dobro może stać się spotkaniem, a myślenie – drogą ku drugiemu człowiekowi. Bo myśleć według wartości to nie tylko akt intelektualny. To wybór sposobu życia. Tischner – poprzez swoje książki, kazania i rozmowy – przypomina nam, że filozofia nie kończy się na słowach, lecz zaczyna w czynach: w gestach solidarności, w odwadze przebaczenia, w cierpliwym słuchaniu drugiego.
Niech więc ten tom stanie się nie tylko zbiorem tekstów konkursowych, ale także zaproszeniem do kontynuacji rozmowy, którą Tischner rozpoczął wiele lat temu – rozmowy o człowieku, który wciąż się uczy, jak być człowiekiem.

Przemysław Zientkowski i Miłosz Hołda