Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Przedmowa 

Tytułem wstępu 

Czas i przemijanie 
Prawda, dobro i piękno 
Mądrość i głupota 
Człowiek 
Ona 
On 
Dzieci i szkoła 
Życie 
Zdrowie
Sacrum 
Religia
Władza i polityka 
Historia 
Reguły życia społecznego 
Świat i okolice
Wokół zarabiania pieniędzy
Zajęcia, profesje i inne zaangażowania
Słowa/rebusy i komunikacja międzyludzka
Zwierzęta 
Sztuczna inteligencja
Pytania pierwsze 
Prawdy życiowe 
Myśli nieznośne
(Nie)codzienne impresje / 133
Na marginesie – szlagworty, lingwizmy, kalambury i inne wypsnięcia
No to po całości – wulgary zupełnie nie sauté 

Coś à la zakończenie 

Przypisy 

Bibliografia 

Przedmowa

Od samego początku pracy nad tą książeczką przyświecała mi myśl, by przy jej pisaniu korzystać ze słów w sposób możliwie najbardziej postny. Optymalnym zwieńczeniem tego zamiaru byłaby książka bez tekstu – dowód na doskonały ascetyzm leksykalny. Urzeczywistnienie takiego założenia mogłoby się nazywać antyksiążką. Skoro bowiem w tradycyjnym rozumieniu terminu „książka” mieści się przekonanie, że jest ona nośnikiem słów, to książka unikająca słów staje się właściwie swoim zaprzeczeniem. Taki konstrukt mógłby być traktowany jako zaproszenie do wypełnienia treścią wspólnej przestrzeni, bez kategorycznego definiowania ról nadawcy i odbiorcy – bez stawiania twórcy ex cathedra i zmuszania odbiorcy do zadzierania głowy tylko dlatego, że postument bywa wysoki.

Jakie jest źródło takich impulsów? Żyję w otoczeniu zawodowym, w którym wartość szczególnie wysoko ceniona to MASA słów. Z wrodzonej przekory, ale i przejawiając postawę rekomendowaną przez Marię i Stanisława Ossowskich, mam ochotę krzyczeć: Dużo nie znaczy dobrze! W trakcie licznych akademickich posiadów dochodziłem do wniosku, że mam zespół Tourette’a w wersji utajonej. Nieraz zapanowanie nad wybuchem graniczyło z heroizmem; bywało i tak, że heroizmu nie starczyło. W kontekście bezkompromisowości warto wspomnieć nieodżałowanego profesora Jana Poplucza, któremu zdarzały się zachowania wprowadzające otoczenie w konsternację. Na przykład w trakcie zebrania jednego z akademickich gremiów decyzyjnych wstał i stwierdził: „Szanowni Państwo, wydaje mi się, że to, o czym tutaj dzisiaj słyszę, jest głupie” (relacja jednego z członków rady wydziału). I po wygłoszeniu sprzeciwu wyszedł. Również inne, podobne do powyższej, reakcje znamionowały brak zgody na narzucone rozwiązania i znakomicie opisują człowieka nieulegającego naciskom i koniunkturom.

To samo środowisko, które powinno czcić ratio, kornie się kłania dwóm boginiom: „punktozie” i „znakozie”. I co gorsza – robi to w sposób maksymalnie konformistyczny, bez choćby cienia symbolicznego veto czy minimalnego krytycznego ko­mentarza do coraz to nowych wymagań, niemających z ratio wiele wspólnego. Wszystko to dzieje się w świecie, w którym ogromna większość publikacji naukowych nie jest ani przez nikogo cytowana, ani (co wielce prawdopodobne) – czytana. Nie napisano ich de facto po to, by były „do czytania”… Interesujące badania potwierdziły przecież, że humanistyka w ogromnej mierze pisze do szuflady, a nauki społeczne właściwie niewiele od niej odbiegają. To szaleństwo ma również inne oblicze. Osobliwymi formami erupcji słów są konferencje „naukowe”, w trakcie których liczni uczestnicy skupiają się wyłącznie na tym, żeby zaprezentować to, z czym sami przybyli, ale kompletnie nie są zainteresowani wysłuchaniem swoich koleżanek i kolegów – nie istnieją dla nich wymiana myśli, dyskusja, relacja. Słów ma być dużo, szybko „wystrzeliwanych” w przestrzeń i równie szybko osieroconych, ponieważ autorka/autor już uczestniczy w dalszej części gonitwy (w drodze na kolejną konferencję), sprowadzającej się do generowania dorobku w kategorii „multum słów”. Ma być dużo? Jest dużo!

Jestem przekonany, że w zarysowanej przestrzeni uprawianie (bądź przynajmniej rozumienie) pedagogiki przekory jest niezbędne. Wszak każdy postęp rodzi się z nonkonformizmu! A osobowości niepoślednie i odważne nie kształtują się przecież w skrajnie sformatowanym i oportunistycznym otoczeniu.

Czy ta książeczka jest do czytania? Otóż nie! Ona jest raczej do wertowania – da się po nią sięgać jak po luźne zapiski z notatnika: po kolei, na wyrywki, przy kawie, w poczekalni, przed snem, w przerwie między „muszę” a „nie mam siły”. Jeśli coś tu zgrzyta, nie zawsze jest to błąd – bywa, że to klucz otwierający drzwi, które dostrzega czytelnik, a które mogły zostać niezauważone przez autora. I bardzo dobrze! Nie istnieje hermeneutyczny algorytm nakazujący lekturę zgodną z założeniami twórcy. Książka jest jedna, ale każdy czytelnik po sięgnięciu po nią otrzymuje inną zawartość – sam ją bowiem współtworzy. Najważniejsze, żeby te krótkie formy nie domykały drzwi do świata, tylko je – choćby na chwilę – uchylały. A gdyby jeszcze dzięki nim wyglądał odrobinę bardziej optymistycznie i nie do końca poważnie – szczęście autora sięgnie zenitu (na pohybel wyznawcom wyżej wspomnianych bogiń!). Jeżeli – wbrew wstępnemu założeniu – tu i ówdzie „przegadałem” to, co miało być skondensowaną formą – wybacz, Drogi Czytelniku! Widocznie wciąż jest nad czym pracować, by człowiek „po próżnicy się nie obzywoł”. 

Książka świadomie unika tonu moralizatorskiego. Autor z niesłabnącą ciekawością przygląda się światu, a jego żywiołem są humor i śmiech, podszyte jednak często krytyczną refleksją wobec rzeczywistości. Stanek zaprasza nas [...] do przyjrzenia się różnym przypadłościom ludzkiego życia: i tym codziennym, wydawać by się mogło – trywialnym, i tym, które dotykają odwiecznych pytań o sens naszego istnienia. [...] Nie daje łatwych odpowiedzi, uwodzi zgrabnymi zdaniami, błyskotliwymi uwagami. I być może właśnie w tym tkwi sens pedagogiki przekory, którą proponuje: nie ufać nadmiernie językowi, ale jednocześnie nie przestawać uważnie wsłuchiwać się w słowa.

Z recenzji dr. hab. Dariusza Szczukowskiego, prof. UG