Karol Pietrzyk

filolog angielski, absolwent Uniwersytetu Szczecińskiego. Nauczyciel języka angielskiego w IV LO im. B. Prusa w Szczecinie oraz wykładowca akademicki w Instytucie Literatury i Nowych Mediów Uniwersytetu Szczecińskiego. W latach 1999–2014 pracował w Gimnazjum nr 3 w Szczecinie, a następnie w XII LO w Zespole Szkół Sportowych w Szczecinie (2014–2023). Był konsultantem metodycznym w Open School Szczecin (2012–2015). Pracował jako doradca metodyczny w Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli Szczecin i Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli. Kandydat szczecińskiego oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego do nagrody Nauczyciel Roku 2013. Publicysta oświatowy – publikował m.in. na łamach szczecińskiego dodatku Gazety Wyborczej, Dialogu i Refleksji. Autor książki Autyzm dla początkujących (2023) i e-booka Wystąpienia publiczne z charakterem (2024). Trener wystąpień publicznych, moderator na facebookowej grupie Ja, Nauczyciel. Na Facebooku prowadzi profil Spektrum autyzmu – od chaosu do zrozumienia. Mąż Marzeny, ojciec Michałka.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Wstęp                

Coming out post          

Mobilna elektronika w szkole          

Opinie i historie zebrane          

Na oparach daleko nie zajedziesz            

Edukacja na trudne czasy         

Integracja oparta na papierze       

Młodzież „skibidi”           

Maturalne lekcje        

Zmiany, zmiany, zmiany       

Wywiad     

Zakończenie    

Bibliografia 

Wstęp

Szkoła to – jak powiedział kiedyś Ken Robinson (2006) – coś, co w człowieku siedzi głęboko.

A co, jeśli po latach szkolnej nauki i ukończonych studiach decydujesz się na pracę w szkole? Wtedy jest to prawie całe twoje życie.

U mnie wygląda to tak, że mimo upływu lat wciąż patrzę na szkołę trochę jak uczeń i trochę jak nauczyciel. Albo raczej – jak nauczyciel, który nie przestał być uczniem, z dość oczywistych w tym zawodzie powodów. Jestem również rodzicem dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, co poszerza moje spojrzenie na systemową szkołę i codzienne wyzwania z nią związane. Szkoła to zatem mój świat, moje naturalne środowisko, coś, co znam od podszewki i na wylot.

Wiele znakomitych osób przede mną podjęło się trudnego zadania opisania szkolnej rzeczywistości w naszym kraju. Wszystkie te publikacje razem wzięte stanowią swojego rodzaju wielogłos, zawierający mnóstwo cennych spostrzeżeń, analiz, diagnoz i rozwiązań, które można by wykorzystać jako wartościowy materiał wyjściowy do rzetelnego opisu silnych stron polskiej edukacji oraz do naprawy tego, co obecnie w systemie nie działa. Polska oświata jest zjawiskiem tak złożonym, że wszelkie próby uchwycenia jej w pełni są po prostu niemożliwe. Nie mam więc złudzeń co do tego, że ktoś kiedyś napisze „całą prawdę o polskiej szkole”.

Moja książka to naturalnie bardzo subiektywne spostrzeżenia człowieka działającego wewnątrz szkolnego systemu, przyglądającego się szkole od ponad ćwierćwiecza i próbującego wyciągać samodzielne wnioski. Jest to jakaś moja wewnętrzna prawda, z którą wcale nie trzeba się zgadzać. Pięknie byłoby jednak, gdyby te spostrzeżenia stały się punktem wyjścia do merytorycznej dyskusji o kluczowych dla polskiej szkoły sprawach.

Ten materiał to również zapis mojej relacji z polską szkołą. Jestem jej produktem, ale i trybikiem w maszynie, która ma zarówno „uczyć, jak i wychowywać”. Mój stosunek do szkoły jest ambiwalentny. Lubię ją jako społeczność ludzi pracujących na rzecz wspólnych celów i nie znoszę jej jako systemu, który odbiera wiarę w to, że państwowa oświata jako całość może być mądrze zorganizowana i sensownie prowadzona. W szkole cały czas zdarzają się piękne momenty, ale wokół niej jest coraz więcej zjawisk przygnębiających i odbierających nadzieję na zmiany w dobrym kierunku oraz trwałą poprawę.

Paradoks polega na tym, że naprawdę niewiele potrzeba, żeby wskoczyć na poziom adekwatny do aktualnego potencjału, pozwalający stworzyć system dostosowany do wyzwań naszych czasów. Mamy przecież zupełnie sensowne prawo oświatowe, które – oprócz typowych placówek o modelu klasowo-lekcyjnym – pozwala wdrażać różnego rodzaju innowacje w szkołach prowadzonych przez samorządy. Są szkoły niepubliczne o przeróżnym charakterze, jest edukacja domowa w rozmaitych formach. Istnieje wreszcie potężny potencjał ludzki, co widać chociażby po aktywności tysięcy nauczycieli, edukatorów, edukacyjnych influencerów, trenerów i szkoleniowców, którzy pokazują w mediach społecznościowych swoje idee, ciężko pracują w swoich macierzystych szkołach i oddolnie zmieniają szkolną rzeczywistość. Są też progresywni dyrektorzy – niebojący się zmian i potrafiący do nich przekonać swoje zespoły. Liczne przykłady świetnie wymyślonych, znakomicie zorganizowanych i konsekwentnie prowadzonych placówek pokazują, jak mogłaby wyglądać polska szkoła w większej skali.

A jednak cały czas jest to przede wszystkim szkoła straconych szans, szkoła zmarnowanego potencjału, szkoła bez głowy, szkoła będąca polem walki.

Myślę sobie czasami, że ta szkoła „po polsku” po prostu nie może być inna, bo jest odbiciem kolektywnych wad i zalet naszego narodu oraz dziejowej spuścizny. Historia polskiej szkoły to, podobnie jak historia Polski, opowieść o niewykorzystanych szansach, zmarnowanym potencjale, braku sensownego przywództwa i nieustannej wewnętrznej walce.

Polska szkoła odzwierciedla polską mentalność – pełną paradoksów, w której tkwią zarówno ogromny potencjał, jak i poważne ograniczenia. Jesteśmy narodem kreatywnym, świetnie radzącym sobie w sytuacjach kryzysowych, bywamy mistrzami improwizacji i „kombinowania”, co często ratuje szkołę przed zupełnym zastojem. Niestety, ta zdolność do działania pod wpływem impulsów i na krótką metę nierzadko zastępuje planowanie i systemowe myślenie, przez co edukacja funkcjonuje w chaosie doraźnych rozwiązań i nieustannych wrzutek dotyczących pobocznych rzeczy, takich jak zadania domowe czy edukacja zdrowotna. Jesteśmy też nieufni wobec instytucji i zmian odgórnych – co z jednej strony chroni przed bezrefleksyjnym przyjmowaniem nowinek, ale z drugiej skutkuje niechęcią do reform i trudnościami we współpracy ukierunkowanej na osiągalne cele. Do tego dochodzi tradycyjna etyka pracy opartej na poświęceniu, mit siłaczki. Mamy więc rzesze nauczycieli „jadących na oparach”, traktujących swoją pracę jak misję, co koniec końców prowadzi do przemęczenia, wypalenia i braku dbałości o własny rozwój. To, że nauczyciele – pomimo braku systematycznego wsparcia w zakresie coachingu, superwizji i przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu – jakoś się jeszcze kulają do przodu, należy uznać za cud.

W polskiej kulturze brakuje też konstruktywnego feedbacku – krytyka bywa odbierana zbyt personalnie, pochwały są bardzo ogólnikowe, a konstruktywne rozmowy o jakości pracy niemal nie istnieją. Silne przywiązanie do tradycji i romantyczne myślenie o edukacji sprawiają, że szkoła uczy raczej do życia w przeszłości niż w teraźniejszości. Towarzyszą temu często kompleksy i poczucie niedocenienia, które z jednej strony napędzają ambicję, a z drugiej powodują lęk przed zmianą i porażką. W efekcie polska szkoła jest miejscem ogromnych, choć często niewykorzystanych możliwości – zawieszona między potrzebą modernizacji a lękiem przed nią, między improwizacją a systemowym działaniem, między powołaniem a bezsilnością.

Narracji o polskiej szkole jest dziś całe mnóstwo. W przestrzeni publicznej roi się od ekspertów, wydarzeń, konferencji, webinarów i książek, które mają odpowiedzieć na pytanie: „Jak naprawić edukację?”. Paradoksalnie, wokół hasła „polska szkoła” można się dziś nieźle wypromować, a nawet zarobić – niezliczone pomysły na uzdrowienie systemu mnożą się szybciej niż jakiekolwiek realne zmiany. Efekt? Ocean idei i wciąż ten sam, zatopiony w biurokracji i bezsilności statek. Trudno zachować nadzieję, kiedy widzisz, że dla wielu urzędników szkolna rzeczywistość sprowadza się do rozmów o tym, jak podnieść wyniki egzaminów, bo ktoś z góry wymaga lepszych cyfr w tabelkach. Gdy kuratorzy oświaty na naradach ze swoimi współpracownikami głównie rozprawiają o tym, jak poprawić w swoim województwie wyniki egzaminu ósmoklasisty, żeby uniknąć szorowania po dnie rankingów, a ty – jako doradca metodyczny lub szary nauczyciel – masz napisać plan naprawczy, którego i tak nikt nie przeczyta, jasne staje się jedno: ten system prowadzi nas w złym kierunku.

A jednak – mimo tej świadomości – nie potrafię zupełnie pogrzebać nadziei. Polska szkoła publiczna prawdopodobnie nigdy nie będzie wspaniała, ale wciąż tkwi w niej spory potencjał. Kilka rozsądnych, niewielkich, ale konsekwentnych zmian mogłoby zapoczątkować procesy, które za jakiś czas przyniosłyby piękne efekty. Nie potrzebujemy rewolucji. Potrzebujemy dojrzałości, odwagi do małych kroków i odejścia od iluzji, że wielkie hasła i kolejne medialne wzmożenia rozwiążą problemy, których nikt realnie nie tyka.

Ta książka to zbiór tekstów, które poruszają mnóstwo bieżących kwestii związanych z polską szkołą. Wiele z nich to moje spostrzeżenia i opinie dotyczące ważnych w ostatnich latach zagadnień – mobilnej elektroniki w szkole, zadań domowych, metod nauczania i ich praktycznych aspektów. Dotykam też spraw mających związek z dobrostanem i motywacją nauczycieli, relacjami w trójkącie nauczyciel – uczeń – rodzic oraz w środowisku nauczycieli. Zawarłem tutaj również poważniejsze, krytyczne teksty postulujące konkretne działania, dzięki którym szkoła mogłaby lepiej przygotowywać uczniów do podejmowania wyzwań na miarę naszych czasów. Sporo miejsca poświęciłem przemyśleniom na temat egzaminu maturalnego i systemu egzaminów zewnętrznych w ogóle. Jest tu też mnóstwo opisów zdarzeń i doświadczeń ilustrujących ważne dla mnie lekcje związane z wykonywanym przeze mnie zawodem. Podjąłem także próbę opisu pokolenia młodzieży, które obecnie uczy się w systemowych – i nie tylko systemowych – szkołach. Znaczące miejsce w tej publikacji zajmuje również skompilowany na podstawie moich dotychczasowych doświadczeń model pracy nauczyciela, który staram się na co dzień wcielać w życie i modyfikować według potrzeb.

Zachęcam do uważnej lektury i do krytycznego odbioru zawartych w tej książce treści. Jeśli również w Tobie, Drogi Czytelniku, „szkoła siedzi głęboko”, być może będzie ona dla Ciebie materiałem do przemyśleń i dyskusji, które mogą zaowocować konkretnymi, choć może na początku niewielkimi zmianami. Zmiany bowiem bardzo często rozpoczynają się od rzeczowych i wartościowych rozmów. A każda rozmowa – od tego, że ktoś postanowi się odezwać, co właśnie, pisząc tę książkę, czynię.