Klaudia Kasowska 

adiunkt w Zakładzie Pedagogiki Przedszkolnej i Wczesnoszkolnej w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Zielonogórskiego. Nauczycielka współorganizująca proces kształcenia w Miejskim Przedszkolu nr 18 w Zielonej Górze. Członkini komitetów organizacyjnych wielu konferencji naukowych o zasięgu międzynarodowym oraz krajowym. Stopień doktora nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika uzyskała w 2022 roku. Od początku swojej kariery akademickiej łączy teorię z praktyką, organizując wizyty studyjne w placówkach oświatowych, koordynując studenckie praktyki zawodowe oraz biorąc udział w konferencjach metodycznych.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Wprowadzenie    

Rozdział 1. Teoretyczne podstawy twórczości w ujęciu systemowym    

1.1. Rozwój i istota pojęcia twórczości      
1.2. Aspekty i wymiary twórczości      
1.3. Systemowe koncepcje twórczości   

Rozdział 2. Fenomen twórczości dzieci w wieku przedszkolnym     

2.1. Związek twórczości z ekspresją i aktywnością dziecka    
2.2. Podejścia do twórczości a twórczość dziecięca      
2.3. Funkcje i formy twórczości dziecięcej     
2.4. Twórcze zabawy dzieci    
2.5. Cechy dzieci twórczych      
2.6. Twórczość językowa dziecka      

Rozdział 3. Teoretyczne podstawy nauczania i uczenia się języków obcych dzieci w wieku przedszkolnym      

3.1. Biologiczne i psychologiczne aspekty nabywania znajomości języka obcego  
3.2. Środowiskowe oraz indywidualne uwarunkowania procesu uczenia się języka obcego 
3.3. Trudności w przyswajaniu języków obcych przez młodsze dzieci 
3.4. Konwencjonalne i niekonwencjonalne metody nauczania języków obcych      

Rozdział 4. Metodologia badań własnych     

4.1. Przyjęta orientacja metodologiczna  
4.2. Przedmiot i cele badań     
4.3. Problemy i hipotezy badawcze     
4.4. Przyjęte w badaniu zmienne i wskaźniki      
4.5. Metody, techniki i narzędzia badawcze      
4.6. Dobór próby      
4.7. Organizacja i przebieg badań  

Rozdział 5. Twórczość dzieci sześcioletnich w procesie uczenia się języka angielskiego – analiza badań własnych  

5.1. Twórczość językowa dzieci sześcioletnich uczących się języka angielskiego     
5.1.1. Płynność w języku angielskim      
5.1.2. Giętkość w języku angielskim      
5.1.3. Oryginalność pomysłów      
5.2. Charakterystyka twórczości dzieci sześcioletnich podczas zajęć językowych    
5.2.1. Zachowania twórcze      
5.2.2. Specyfika procesu twórczego dzieci sześcioletnich     
5.2.3. Analiza twórczego efektu w postaci wypowiedzi dzieci w języku angielskim    
5.2.4. Sylwetki dzieci o średnim i wysokim poziomie twórczości     

Wnioski z badań      

Zakończenie     

Literatura     

Netografia    

Aneksy

Wprowadzenie

Wiek XXI to czas, w którym twórczość dostrzega się na różnych polach działalności ludzkiej. Takie pojęcia jak „twórczość”, „twórca”, „twórczy” są coraz częściej używane i podkreślane jako istotne w rozwoju każdej jednostki. Twórcami mogą być osoby ze wszystkich dziedzin życia, których działanie wykracza poza proste schematy i recepty. Twórczość jest obserwowana szczególnie w zachowaniach małych dzieci. Dostrzega się także, że wspieranie dzieci w rozwoju ich twórczej aktywności jest szansą na wielostronne kształtowanie ich osobowości.

W czasach ponowoczesności niezwykle ważna jest znajomość języków obcych. Nauczanie języka już od najmłodszych lat ma wspomagać wszechstronny rozwój dziecka, uwrażliwiać go na nowy język, kształtować percepcję słuchową i umiejętności komunikacyjne, rozbudzać jego motywację do dalszej nauki.
W nauce języków obcych nacisk kładzie się na funkcjonalne i sytuacyjne użycie języka, co widoczne jest w zadaniach polegających na odgrywaniu ról czy dyskusjach. Takie działania wymagają od dzieci rozróżniania danych sytuacji i zareagowania na nie poprzez wybranie lub samodzielne tworzenie własnych rozwiązań danego problemu językowego. Odwołują się zatem do myślenia twórczego, dywergencyjnego. Jak twierdzi Elżbieta Jastrzębska, 

[…] każde uczenie się, a więc także uczenie się języka obcego jest uczeniem się poprzez działanie w sposób twórczy, zaangażowany, dynamiczny. Jest to odkrywanie, przetwarzanie i wreszcie samodzielne tworzenie materii językowej.

Twórczość w języku obcym może i powinna być rozwijana w toku edukacji, poczynając od przedszkola.

O wyborze tematyki i kierunku badań zdecydowały moje zainteresowania fenomenem twórczości dziecięcej, w szczególności twórczości językowej. Ogromny wpływ miały również wielokrotne obserwacje zajęć z języka obcego przeprowadzanych przez nauczycieli w placówkach wychowania przedszkolnego. Wydawałoby się, że zgodnie z potrzebami i możliwościami rozwojowymi małych dzieci zajęcia te będą realizowane poprzez zabawę, ruch, śpiew i twórcze zadania językowe. To przecież poprzez zabawę (w trakcie niej obserwujemy twórcze zachowania) dzieci uczą się najskuteczniej. Jednakże w rzeczywistości tylko część zajęć językowych jest dostosowana do potrzeb dzieci oraz w pełni je aktywizuje. Zazwyczaj nauka języka obcego w przedszkolu ogranicza się do powtarzania (często przez wiele lat) tych samych piosenek, wierszyków oraz do pokazywania dzieciom obrazków i nazywania zilustrowanych przedmiotów czy czynności. Takie postępowanie jest zgodne z metodami przyjętymi w nauce języków obcych: audiolingwalną oraz audiowizualną, jednak nie należy zapominać o metodach pobudzających wyobraźnię oraz aktywność twórczą, takich jak na przykład Total Physical Response. Pytanie, które przyświecało rozpoczęciu procesu badawczego, brzmiało: Czy dzieci potrafią stosować poznawane słownictwo podczas zabawy?

Wprawdzie problematyka twórczości dzieci i ich języka stanowi przedmiot licznych analiz w literaturze przedmiotu, jednak obszar twórczości w dydaktyce języków obcych, szczególnie wśród małych dzieci, pozostaje ubogi. Mimo różnych badań nadal nie jest wyczerpany wątek twórczości dzieci w języku obcym.

Podjętym badaniom przyświecały trzy cele. Cel teoretyczny zrealizowano poprzez rozwijanie teorii naukowej dzięki przestudiowaniu wiedzy z obranych dziedzin, analizie i interpretacji wyników badań własnych. Celem poznawczym było odkrycie i ukazanie znaczenia zabaw dla twórczości dzieci w języku angielskim, co umożliwiły pozyskane wyniki badań. Natomiast dzięki zweryfikowaniu opracowanego programu rozwijającego twórczość w języku angielskim dzieci w wieku przedszkolnym oraz sformułowaniu postulatów dla praktyki pedagogicznej osiągnięto cel praktyczny.

Publikację podzielono na pięć rozdziałów. Rozdziały pierwszy, drugi i trzeci dotyczą teoretycznych rozważań wokół twórczości, twórczości dzieci oraz dydaktyki języków obcych, czyli stanowią studium literatury na wybrany temat. Przedstawiono w nich etymologię twórczości, jej aspekty i wymiary oraz systemowe teorie twórczości. Następnie nawiązano do twórczości dzieci, gdyż to właśnie jedna z jej form – twórczość językowa pojawiająca się w procesie uczenia się drugiego języka – była przedmiotem badań, na podstawie których powstała niniejsza publikacja. Przedstawiono też często stosowane pojęcia, takie jak „aktywność” i „ekspresja dziecka”, oraz różne podejścia do twórczości dziecięcej, które wzbudzają kontrowersje wśród wielu autorów i badaczy twórczości. Omówiono także funkcje i formy twórczości dzieci oraz cechy twórczych dzieci. Badania są związane z językiem mówionym, dlatego jeden z podrozdziałów dotyczy twórczości językowej.

Przedstawiono składniki języka oraz koncepcję aktywności językowej dziecka, odnoszącą się do wymiaru produktywności i twórczości. W kolejnej części teoretycznej zaprezentowano neurodydaktyczne i psychologiczne podejścia do nauczania języków, a także dydaktyki języka obcego. Opisano istotę nauczania dzieci w młodszym wieku, środowiskowe i osobowościowe uwarunkowania tego procesu oraz trudności, które mogą się pojawić na jego drodze. Scharakteryzowano także tradycyjne i alternatywne metody nauczania języków obcych.

Rozdział czwarty jest poświęcony metodologicznym podstawom badań własnych na wybrany temat. Opisano w nim przedmiot badań i sprecyzowano ich cele. Sformułowano problemy badawcze i hipotezy, przedstawiono dobrane zmienne zależne i niezależne oraz wskaźniki. Omówiono także zastosowane metody, techniki oraz narzędzia badawcze. Na koniec dokonano charakterystyki osób badanych oraz opisano organizację i przebieg badań własnych.
Rozdział piąty podzielono na dwa podrozdziały. Pierwszy zawiera analizę i interpretację wyników badań własnych dotyczących twórczości dzieci sześcioletnich w języku angielskim. Założono, że twórczość językowa ujawnia się w poziomach płynności, giętkości oraz oryginalności, czyli werbalnych zdolnościach dywergencyjnych.

Składniki te zmierzono dzięki ustnym wypowiedziom dzieci w języku angielskim. Zatem otrzymane wyniki dotyczą płynności, giętkości i oryginalności, co omówiono w poszczególnych podrozdziałach. W publikacji odnoszono się do systemowego podejścia do twórczości. Przyjęto interakcyjną teorię twórczości, dlatego poszukiwania badawcze skupiły się, oprócz twórczego języka, także wokół zachowania dzieci twórczych, ich procesu oraz efektu twórczego. Wyniki badań dotyczące tych zagadnień omówiono w podrozdziale 5.2.
Całość wieńczą wnioski z badań, zakończenie oraz spis wykorzystanej literatury. Zamieszczono także aneksy z wykorzystanymi narzędziami badawczymi.

Niniejsza publikacja powstała na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Wpływ autorskiego programu „Let’s Speak English” na twórczość dzieci sześcioletnich w języku angielskim, przygotowanej pod kierunkiem dr hab. Marzenny Magdy-Adamowicz (prof. UZ) i obronionej w 2022 roku. W tym miejscu serdecznie dziękuję Pani Promotor za wskazówki przekazane podczas przygotowywania oraz obrony dysertacji.

Książka jest skierowana do szerokiego grona odbiorców: przedstawicieli nauk społecznych, pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, nauczycieli, w tym nauczycieli języka angielskiego, studentów (zwłaszcza pedagogiki, filologii angielskiej), a także praktyków oraz rodziców. Warto dodać, że zamieszczony w niej materiał stanowi opis twórczości dziecięcej i ma zasadnicze znaczenie dla rozwijania nowej wiedzy na jej temat oraz projektowania rozwiązań praktycznych w prezentowanym obszarze.

Z recenzji dr hab. Pauliny Formy, prof. UJK

Swoją publikacją Klaudia Kasowska wpisuje się w obszar poszukiwań empirycznych, ważnych dla współczesnego dyskursu pedagogicznego. Omówienie przez Autorkę nie tylko dobrych podstaw teoretycznych, lecz także sprawdzonych propozycji działań pedagogicznych może przyczynić się do tego, że proces spersonalizowanego, aktywnego i twórczego uczenia się języków obcych przez dzieci będzie sprzyjał rozwojowi ich zainteresowań i zdolności językowych, w tym kreatywności językowej.

Z recenzji dr hab. Hanny Krauze-Sikorskiej, prof. UAM