Grażyna Lilianna Dembska 

jestem neurologopedą z ponad 30-letnim doświadczeniem zawodowym. Praca jest moją pasją. Fascynuje mnie wspieranie dzieci, młodzieży i dorosłych o różnych potrzebach neurologopedycznych. Lubię uczyć innych oraz poszerzać własną wiedzę. Prywatnie – mama Arona i Emanueli. Szczęśliwie zakochana.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Słowo do Czytelników  

Etapy rozwoju mowy dziecka  

Współpraca logopedy z innymi specjalistami – dlaczego to takie ważne?  

Zapraszam dorosłych i dzieci do Logopedycznej Krainy  

Wizytówka dziecka. Do kogo należy książka (miejsce na wklejenie zdjęcia dziecka)  

Ćwiczenia języka i warg  

Ćwiczenia oddechowe 

Ćwiczenia wzrokowe  

Ćwiczenia słuchowe  

Porozumiewamy się za pomocą książki do komunikacji  

Ćwiczenia połykania  

Ćwiczenia z wykorzystaniem lustra  

Niezapominajki logopedyczne  

1. Patyczkowo-paluszkowe zadanie  
2. Uwrażliwianie miejsc wewnątrz jamy ustnej  
3. Głoski na wesoło  
4. Szukamy dźwięczności…  
5. Masaże logopedyczne  
6. Taping logopedyczny  
7. Elektrostymulacja logopedyczna 
8. Ćwiczenia odsłuchowe  
9. Ćwiczenia dłoni 
10. Zabawkowe motywacje  
11. Woda podana na wesoło  
12. Siedziska (krzesła)  
13. Chwila relaksacji  

Zakończenie  

Recenzje książki 

Etapy rozwoju mowy dziecka

Wprowadzając Czytelnika do zagadnień, którym poświęcona jest ta książka, omówię poszczególne okresy rozwoju mowy dziecka.
Wyróżniamy:

1.    Okres melodii – trwający od urodzenia do 1. roku życia dziecka.
Krzyk to pierwszy sposób, za pomocą którego niemowlę komunikuje swoje potrzeby. Dzięki niemu opiekunowie mogą szybko zauważyć, że dziecko czegoś potrzebuje – na przykład ukojenia, jedzenia.
W okolicach 2.–3. miesiąca życia pojawia się głużenie, obejmujące swobodne, przyjemne dla dziecka dźwięki. To wczesna forma wokalizacji, która nie ma jeszcze ustalonego miejsca artykulacji, ale pokazuje, że maluch czuje się dobrze i zaczyna eksperymentować z brzmieniem.
Gaworzenie pojawia się około drugiej połowy 1. roku życia. Dziecko zaczyna gaworzyć, czyli łączyć powtarzalne sylaby w rytmiczne sekwencje dźwięków. To etap, w którym maluch świadomie eksperymentuje z brzmieniem głosek, a jego wokalizacje stają się coraz bardziej zbliżone do mowy dorosłych.
Echolalia pojawia się około 9. miesiąca życia dziecka. Na tym etapie dziecko zaczyna powtarzać zasłyszane słowa lub całe frazy, często bez pełnego rozumienia ich znaczenia. To naturalny krok w rozwoju mowy – dzięki takim powtórzeniom maluch ćwiczy brzmienie głosek, rytm wypowiedzi i intonację, stopniowo zbliżając się do samodzielnego używania słów. Możemy usłyszeć u dziecka artykulację samogłosek [a, o, e, u, i] oraz spółgłosek [m, p, b, t, d].

2.    Okres wyrazu to czas około 1.–2. roku życia dziecka. Na tym etapie dziecko zaczyna używać pojedynczych słów, które pełnią funkcję całych wypowiedzi. Jeden wyraz może wyrażać zarówno potrzebę, jak i emocje czy intencje. To moment, w którym dziecko odkrywa, że słowo staje się narzędziem komunikacji, a jego użycie pozwala skutecznie wpływać na otoczenie. Do podanych już wyżej głosek dochodzą głoski miękkie [ś, ź, ć, dź]. Drodzy Rodzice! Jeśli już na tym etapie zauważycie braki w takim sposobie komunikowania się dziecka z Wami i otoczeniem – skonsultujcie to ze specjalistą: pediatrą, laryngologiem, logopedą czy neurologopedą.

3. Okres zdania to czas przypadający mniej więcej na 2.–3. rok życia dziecka. Na tym etapie dziecko zaczyna łączyć pojedyncze słowa w krótkie, proste wypowiedzi. Z czasem zdania stają się coraz bardziej rozbudowane, a dziecko uczy się wyrażać swoje potrzeby, emocje i obserwacje w sposób coraz bardziej zrozumiały dla otoczenia. To moment intensywnego rozwoju językowego, w którym komunikacja nabiera nowej jakości. Na tym etapie mogą pojawiać się już głoski
[s, z, c, dz].

4. Okres swoistej mowy dziecięcej. To czas pomiędzy 3. a 7. rokiem życia. Język dziecka nabiera wyjątkowego dziecięcego charakteru. Dziecko tworzy własne formy słów, upraszcza trudniejsze wyrazy i buduje wypowiedzi zgodnie z intuicją, a nie z zasadami. Choć te konstrukcje niekiedy bywają nietypowe, pozwalają dziecku swobodnie wyrażać myśli i pokazują, jak intensywnie rozwija się jego system językowy. Z czasem te spontaniczne formy ustępują miejsca bardziej dojrzałym, zgodnym z normą. Dziecko odróżnia już głoski [s, z, c, dz] od [ś, ź, ć, dź]. Pod koniec 4. bądź na początku 5. roku życia mogą pojawiać się już głoski [sz, ż, cz, dż]. Głoska [r] pojawia się mniej więcej około 5.–6. roku życia.


Rozwój mowy u wszystkich dzieci, w tym dzieci z niepełnosprawnością, często przebiega wolniej lub jest zaburzony, a charakterystyczne dla niego są opóźnienia, problemy z artykulacją oraz specyficzne trudności związane niekiedy z rodzajem niepełnosprawności. Stymulacja rozwoju mowy jest kluczowa, wymaga indywidualnego podejścia i cierpliwości, a w razie wątpliwości konsultacji ze specjalistą, takim jak logopeda.

Wspólne cechy zaburzeń mowy u dzieci z niepełnosprawnością obejmują:

1.    Opóźniony rozwój. Wiele dzieci zaczyna mówić znacznie później niż ich rówieśnicy, a w niektórych przypadkach opóźnienia mogą być bardzo znaczące.
2.    Problemy z artykulacją. Często występują trudności z prawidłową realizacją dźwięków, na przykład przez substytucje (zastępowanie jednych głosek innymi).
3.    Zaburzenia w rozwoju mowy. Słownictwo i gramatyka mogą rozwijać się nierównomiernie, a składnia zdań może być uproszczona lub niepełna.
4.    Problemy z rozumieniem mowy. W niektórych przypadkach dzieci mogą mieć trudności z rozumieniem metafor, ironii, sarkazmu i innych abstrakcyjnych form językowych.
5.    Wsparcie dla komunikacji. Część dzieci, zwłaszcza ze znaczną, głęboką niepełnosprawnością, może wymagać wsparcia w postaci komunikacji alternatywnej, na przykład za pomocą gestykulacji, mimiki lub systemów znaków. 

Pani magister Grażyna Dembska od lat prowadzi usprawnianie chorych z zaburzeniami mowy na różnym podłożu, osiągając dobre efekty terapeutyczne. Ten problem jest złożony i wymaga przygotowania rodziców i opiekunów do skutecznej pracy z zachowaniem empatii, miłości i spokoju. Oddziałujemy na sferę psychiki dziecka głosem, dotykiem i zachowaniem, aby z wielką delikatnością i drobnofalistą wibracją – po opanowaniu oddechu nosem oraz przy wykorzystaniu kiwania głową i tułowiem – stosować stymulacje neuroprotekcyjne oraz terapeutyczne stymulacje narządu mowy opisane w niniejszej pracy – mając na celu odzyskiwanie sprawnej mowy dziecka, umożliwianie pacjentom szczęśliwego życia i czerpania radości ze skutecznej terapii.

prof. zw. dr hab. n. med. Jan Talar
specjalista rehabilitacji

Książka autorstwa Pani Grażyny Dembskiej stanowi propozycję tematycznie związaną z komunikacją językową dzieci. Autorka podjęła się omówienia wybranych kwestii dotyczących rozwoju, stymulacji oraz terapii mowy i języka dziecka.

Autorka uwypukla istotność integracji różnych działań i form aktywizacji, a także wskazuje na ich znaczenie dla stanu mowy i języka dziecka. Dzieli się swoim bogatym doświadczeniem zawodowym w tym zakresie. Właśnie ta perspektywa oglądu – oczami praktyka – jest bardzo mocną stroną niniejszego opracowania.
Doskonałym rozwiązaniem jest też podkreślenie potrzeby zaangażowania samego dziecka w proces budowania jego umiejętności komunikacyjnych. Autorka podaje szereg sprawdzonych w gabinecie sposobów – zabaw i zadań – służących skutecznemu zaangażowaniu i zaktywizowaniu dziecka.

Publikacja może być istotnym wsparciem dla studentów logopedii oraz logopedów – praktyków, którzy pragną poznać skuteczne i atrakcyjne sposoby pracy w gabinecie. Może stanowić również istotną pomoc w pracy w środowisku rodzinnym, jest bowiem napisana zrozumiałym językiem i utrzymana w stylu poradnika. 
W moim odczuciu książka stanowić będzie cenną pomoc dydaktyczną na naszym rynku logopedycznym.

dr n. hum. Anna Walencik-Topiłko
uniwersytecki pracownik naukowo-dydaktyczny

To świetna książka, ponieważ Autorka zwraca uwagę na udział Rodziców w rozwoju mowy dziecka, a nie tylko logopedy czy innych specjalistów, przy czym nie pomija istotnego udziału tych ostatnich. Walorem publikacji są także przejrzyście przedstawiane ćwiczenia artykulacyjne. Jednym słowem – kluczowe informacje w pigułce.

Teresa Bodnar
lekarz pediatra, pulmonolog

Na szczególne docenienie zasługuje niezwykle dokładne i szczegółowe opracowanie materiału. Książka jest bardzo czytelna, a zdjęcia instruktażowe – wykonane z udziałem podopiecznych/pacjentów Autorki – mają ogromną wartość praktyczną i autentyczność, której często brakuje w publikacjach stricte „gabinetowych”. Widać tu realną pracę z dziećmi, a nie tylko teorię. Zadania są ciekawe, dobrze przemyślane, a część z nich ma w sobie lekkość i humor, które – jestem przekonana – mogą dostarczyć dzieciom dużo radości oraz zwiększyć ich zaangażowanie w ćwiczenia. To ogromny atut, bo zabawa i pozytywne emocje są przecież kluczowe w pracy z dziećmi. Mam nadzieję, że publikacja trafi do jak największej liczby specjalistów i rodzin, którym może realnie pomóc.

Magda Lipińska
dyrektor Niepublicznej Szkoły Podstawowej 
Tkalnia Wiedzy w Legnicy

Książka Logopedia w wesołym wydaniu. Ćwiczenia zawiera ciekawe ćwiczenia artykulacyjne przedstawione w formie opisu i ilustrowane zdjęciami. Sprawia to, że nauka staje się atrakcyjna i angażująca. Zaprezentowane ćwiczenia wzbogacają zajęcia logopedyczne o element radości i kreatywności oraz inspirują do poszukiwania nowych pomysłów.

Grażyna Rapacz
pedagog specjalny, logopeda 
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych
i Słabowidzących im. św. Tereski w Rabce-Zdroju, 
Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi Stowarzyszenie

Świetna książka – poradnik dla specjalistów, nauczycieli, rodziców. Zawiera ćwiczenia z wykorzystaniem łatwo dostępnych produktów, które jednocześnie wspierają usprawnianie narządów artykulacyjnych. Przede wszystkim jednak oferuje konkretne informacje na temat zaburzeń mowy oraz wskazówki, gdzie można uzyskać pomoc.

mgr Renata Trzebiatowska
dyplomowany nauczyciel przedszkola

Książka stanowi bardzo wartościowe i praktyczne narzędzie dla specjalistów pracujących z pacjentami z zaburzeniami komunikacji. Przejrzyste opisy zadań oraz bogaty materiał zdjęciowy ułatwiają zrozumienie i zastosowanie proponowanych ćwiczeń w codziennej praktyce terapeutycznej. Z perspektywy psychologa szczególnie cenne wydaje mi się holistyczne podejście do pacjenta oraz uwzględnienie funkcji poznawczych i emocjonalnych w procesie terapii. Publikacja będzie pomocna zarówno doświadczonym terapeutom, jak i osobom rozpoczynającym pracę kliniczną.

Barbara Bielecka
psycholog – specjalność kliniczna, psychoterapeuta, oligofrenopedagog

W książce Grażyny Dembskiej można znaleźć wiele inspiracji do codziennych zabaw, ćwiczeń i stymulacji logopedycznych. Praktyczne porady, przystępny język, dobór produktów i akcesoriów, które są dostępne w każdym domu, przedszkolu czy szkole (owoce, balony itp.) to bez wątpienia atuty publikacji. Autorka prezentuje swój bogaty warsztat pracy i dzieli się nim z rodzicami, opiekunami i terapeutami. Treści zawarte w książce są wzbogacone o zdjęcia z terapii podopiecznych, co dodatkowo uatrakcyjnia publikację. To pozycja cenna dla rodziców i pomocna specjalistom.

dr n. med. i n. o zdr. Magdalena Bednarczyk
neurologopeda, CDL, terapeuta wczesnej interwencji

Jestem mamą trojga dzieci. Jedno z moich dzieci jest niepełnosprawne. Jestem pozytywnie zaskoczona treściami zawartymi w książce. 
Autorka fantastycznie przedstawia ćwiczenia poprzez zabawę – nie tylko dzieciom, które uczestniczą w terapii logopedycznej, ale także mnie jako mamie dzieci uczęszczających na zajęcia logopedyczne. Wykorzystuję zawarte w książce pomysły, a dzieci chętnie się uczą. W domu jest wesoło, kolorowo, bajecznie. Ponadto warto wspomnieć o użyciu symboli – stanowią one ogromną zachętę do współtworzenia zajęć w domu. Podejście teoretyczne przedstawiono mi jako rodzicowi w sposób bardzo przystępny i prosty.
Zdecydowanie będę polecać tę książkę.

Maria Markowska
mama