Zych Adam Alfred

Prof. zw. dr hab. Adam A. Zych ‒ psycholog i pedagog, profesor Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu. Do głównych dziedzin jego naukowych zainteresowań należą: gerontologia społeczna, pedagogika starzenia się i starości oraz psychologia religii. Został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Medalem Miasta Oświęcimia oraz wyróżniony przez Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej za nowatorskie działania w zakresie upowszechniania wiedzy na temat starzenia się społeczeństwa polskiego (2015). Otrzymał też honorowy tytuł „Przyjaciel Seniora” (2016), nadany przez Wrocławską Radę Seniorów.

Adres elektroniczny: aazych@poczta.onet.pl

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Słowo od autora

Rozdział 1. Wprowadzenie do psychologii religii

1.1. Miejsce psychologii religii wśród dyscyplin religioznawczych i psychologicznych

1.2. Przedmiot i zadania współczesnej psychologii religii

1.2.1. Religia jako zjawisko społeczne

1.2.2. Struktura religii i wewnętrzna budowa religijności człowieka

1.2.3. Religijność człowieka jako zjawisko psychologiczne

1.2.4. Psychospołeczne źródła religii i religijności człowieka

1.2.5. Główne funkcje psychospołeczne religii i religijności

1.2.6. Najważniejsze zadania współczesnej psychologii religii

1.3. Podstawowe problemy badawcze i główne kategorie pojęciowe psychologii religii

1.4. Wielowarstwowość religii/religijności i doświadczenia religijnego

Rozdział 2. Z dziejów psychologii religii

2.1. Rozwój psychologii religii na świecie

2.2. Rozwój polskiej psychologii religii

2.3. Kierunki współczesnej psychologii religii

2.3.1. Stanowisko naturalistyczne

2.3.1.1. Instynktywizm a religijność człowieka

2.3.1.2. Doświadczenia religijne Williama Jamesa punktem wyjścia psychologii religii

2.3.1.3. Behawiorystyczne ujęcie religijności człowieka

2.3.1.4. Religia i religijność w ujęciu psychoanalizy Zygmunta Freuda

2.3.1.5. Psychologia analityczna Carla Gustava Junga a religia i religijność człowieka

2.3.1.6. Neopsychoanaliza, psychologia humanistyczna i orientacja egzystencjalna a religia i religijność – poglądy Gordona W. Allporta, Ericha Fromma i Viktora E. Frankla

2.3.2. Stanowisko socjologizujące

2.3.2.2. Funkcjonalizm Bronisława K. Malinowskiego

2.3.3. Stanowisko fenomenologiczne

2.3.3.1. Religia i religijność człowieka w ujęciu Mircei Eliadego

Rozdział 3.Religijność człowieka w ujęciu rozwojowym

3.1. Dzieciństwo

3.1.1. Ogólna charakterystyka religijności dziecka

3.1.2. Dziecięce koncepcje Boga

3.1.3. Myślenie magiczne dziecka a jego religijność

3.2. Młodość

3.2.1. Młodzieńczy idealizm i problematyka filozoficzna

3.2.2. Faza kryzysu i przełomu

3.2.3. Czy uspokojenie i stabilizacja?

3.2.4. Destruktywne kulty, fałszywi prorocy

3.3. Wiek dojrzały

3.3.1. Ogólna charakterystyka religijności człowieka dorosłego

3.4. Starość

3.4.1. Wiara u schyłku życia ludzkiego – poglądy Erika H. Eriksona, Jamesa W. Fowlera i Kazimierza Dąbrowskiego 3.4.2. Renesans religijności ludzi w podeszłym wieku czy sztywność osobowości?

3.5. Śmierć w cyklu życiowym człowieka

Rozdział 4. Osobowość a religijność człowieka

4.1. Procesy poznawcze oraz emocje i uczucia

4.2. Emocje i uczucia

4.3. Motywacja, potrzeby psychiczne i postawy

4.4. Mechanizmy obronne

4.5. Religijność zewnętrzna i wewnętrzna

Rozdział 5. Metodologiczne problemy współczesnej psychologii religii

5.1. Obserwacja zachowania

5.2. Rozmowa i wywiad psychologiczny

5.3. Analiza dokumentów

5.4. Skale postaw

5.5. Testy psychologiczne i metody projekcyjne

5.6. Narracyjne i biograficzne podejścia do zjawiska religijności człowieka

5.7. Możliwości zastosowania eksperymentu w psychologii religii

Zamiast zakończenia

Bibliografia

Wiara ma to do siebie, że w każdej chwili może ulec znacznemu osłabieniu. Otaczająca nas zlaicyzowana rzeczywistość, wciąż mnożące się przeciwności oraz dosięgające człowieka złudne pokusy bardzo często skutecznie przyczyniają się do wzrostu zwątpienia. I tym właśnie dwom elementom ludzkiej duchowości została poświęcona publikacja profesora Adama Zycha. Książka Pomiędzy wiarą a zwątpieniem jest doskonałym wprowadzeniem do psychologii religii, zajmując się stroną przeżyciowo-przekonaniową człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem zależności pomiędzy jego postawą społeczną a kontekstem religijno-kulturowym.

Ponieważ codzienne życie każdego z nas obfituje w egzystencjalne pytania, autor w swych rozważaniach skoncentrował się na religijności człowieka. Po omówieniu fizycznych aspektów tego zjawiska (struktura, źródła, zadania, kategorie, funkcje), przeszedł do omówienia różnych stanowisk współczesnej psychologii religii, po czym skupił się na religijności człowieka na różnych etapach jego rozwoju. Analizie poddał procesy poznawcze, emocje, uczucia, motywacje, potrzeby psychiczne, postawy oraz mechanizmy obronne.

Monograficzna publikacja zawiera materiał bardzo obszerny, co wskazuje na dokładną analizę poruszonego zagadnienia. Egzystencjalne przemyślenia autora gęsto poprzeplatane są z fragmentami utworów wybitnych poetów, aforyzmami moralistów, refleksjami filozofów i teologów, analizami badań znanych psychologów, wynikami obserwacji lekarskich oraz komentarzami demografów (przy wszystkich cytatach podane jest dokładne źródło). Pomocą służą również przykładowe pytania z testów wiedzy, skale postaw, kwestionariusze, tabelki, schematy, wykresy, wyliczenia i podsumowania, a także przykładowa dokumentacja, doskonale nadająca się do badań prowadzonych w zakresie psychologii religii. Sformułowania trudne oraz takie, które pojawiły się w tekście po raz pierwszy, zaznaczono pogrubioną czcionką (ich dokładne wyjaśnienie znajduje się w zamieszczonym na końcu książki słowniku terminów). Bogata bibliografia polsko- i obcojęzyczna wskazuje na ogrom pracy włożonej przez autora.

Chociaż książka Pomiędzy wiarą a zwątpieniem należy do literatury specjalistycznej, przeznaczona jest dla każdego czytelnika. Jest bowiem nadzieja, że głębokie rozważania profesora Adama Zycha przyczynią się do pogłębienia wiary wierzącego, zminimalizowania niewiary niewierzącego oraz utwierdzenia na drodze prawdy tych, którzy wątpią i poszukują. Każdy więc znajdzie w niej coś dla siebie.

źródło: http://www.granice.pl/recenzja Danuta Szelejewska

„Pomiędzy wiarą a zwątpieniem rozciąga się przestrzeń, jaką każdy w sobie nosi, i niekiedy potrzebuje namacalnie się z nią zmierzyć” – Ewa Pełka. W tej przestrzeni rodzą się pytania trudne, ważne, ale pozostające od wieków bez jednoznacznej odpowiedzi, bo przecież gdyby ją miały nie dotyczyłyby wiary, a wiedzy. Książka Pomiędzy wiarą a zwątpieniem, tę przestrzeń stara się nam nieco przybliżyć.

Autor, Adam Zych psycholog, jak sam pisze w słowie wstępnym, książkę tę kieruje zarówno do wierzących jak i niewierzących czy też wątpiących w kwestii swojego poglądu na świat. Jest ona wprowadzeniem do psychologii religii i choć autor nie pisze tego wprost, skierowana jest raczej do studentów psychologii i osób głębiej zainteresowanych tematem.

Książka składa się z pięciu rozdziałów, w których autor przeprowadza Czytelnika przez dzieje i problemy psychologii religii, by dojść do rozwoju religijności człowieka w biegu całego życia oraz związków religijności z osobowością. Rozdział piąty skierowany jest bezpośrednio do badaczy. Dotyczy kwestii metodologicznych badań w omawianej dziedzinie. Jako studentka psychologii muszę przyznać, że jest on naprawdę bardzo przydatny. W zwięzłych słowach, bez niepotrzebnych komentarzy autor ukazuje Czytelnikowi możliwości ale i ograniczenia poszczególnych metod badawczych w odniesieniu do przedmiotu.

W książce znajdziemy odpowiedzi na wiele nurtujących pytań. Czy jesteśmy genetycznie zdeterminowani by wierzyć? Jakie są psychologiczne przyczyny odchodzenia ludzi od wiary? Co daje nam bycie religijnym? Jak o Bogu myślą dzieci? Po co młodemu człowiekowi idealizm światopoglądowy i gdzie znika on w późniejszych latach? Skąd bierze się biała plama w badaniach religijności dorosłych? Dlaczego niewierzących oceniamy jako złych acz inteligentnych ludzi? To tylko niektóre z nich.

To co zdecydowanie zasługuje na docenienie to obiektywizm autora. Przytacza on słowa osób różnych orientacji światopoglądowych, czasem kontrowersyjnych, a także badania pokazujące zarówno jasną jak i ciemną stronę naszej religijności. Nie ujawnia się przy tym najczęściej z własną opinią, zostawiając Czytelnikowi pole do własnej refleksji i własnego sądu. Choć większość z przytaczanych teorii zapewne nie straciła na ważności, to jednak osobiście brakowało mi badań najnowszych, ukazujących motywy, problemy czy wątpliwości religijne również mojego pokolenia.

Dużym ułatwieniem w poruszaniu się po rozległym obszarze zawartej w publikacji wiedzy, jest znajdujący się na końcu słowniczek najważniejszych terminów, a zainteresowanych głębszym zbadaniem niektórych kwestii na pewno usatysfakcjonuje bogata bibliografia.

Podsumowując, Pomiędzy wiarą a zwątpieniem to pozycja, którą zdecydowanie polecam osobom zainteresowanym psychologią religii, a szczególnie prowadzeniem badań w tym zakresie, ale również każdemu kto zechciałby się zmierzyć z noszoną w sobie przestrzenią pomiędzy wiarą a zwątpieniem. Jak już wspominałam, nie jest to jednak książka dla osób, które chciałyby by ktoś narzucił im własną opinię , byleby tylko uniknąć konieczności głębszego przemyślenia tematu. Jak twierdzi bowiem sam autor, bliskie są mu słowa ks. Twardowskiego „Nie przyszedłem Pana nawracać”.

Redakcja MoznaPrzeczytac.pl