Piotr Gorczyca

jest dr. hab. n. med., prof. SUM. Kieruje Katedrą Psychiatrii Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach oraz Oddziałem Klinicznym Psychiatrii z siedzibą w Tarnowskich Górach – i to miasto stało się obiektem jego badań. Jest lekarzem psychiatrą, specjalistą psychiatrii dzieci i młodzieży oraz magistrem psychologii. W 1992 r. podjął studia doktoranckie na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, a w 1997 r. obronił pracę doktorską: „Postrzeganie alkoholizmu jako patologii społecznej przez pacjentów i personel w lecznictwie otwartym i zamkniętym”, której promotorem był prof. dr hab. n. hum. Jacek Wódz. Od 1997 r. wykłada i prowadzi ćwiczenia z medycyny społecznej i promocji zdrowia na Wydziale Nauk Społecznych UŚ. W latach 2003–2006 prowadził zajęcia na istniejącym wówczas kierunku socjologia zdrowia w Wyższej Szkole Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach. Od 2006 r. konsultuje się z prof. dr. hab. n. hum. Markiem S. Szczepańskim (także recenzentem pracy doktorskiej) w temacie badawczym przedstawionym w niniejszej publikacji i uczestniczy w jego seminariach. Zainteresowania naukowe autora dotyczą psychiatrii społecznej, socjologii chorób psychicznych, socjologii miasta i wybranych zagadnień psychiatrii biologicznej: uzależnienia od alkoholu i zaburzeń dwubiegunowych. Uczęszcza również na wykłady z filozofii. Jest autorem i współautorem ponad 300 publikacji naukowych.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Wstęp          

Rozdział I
Psychiatria społeczna – badanie wpływu środowiska społecznego na powstawanie zaburzeń psychicznych      

1.    Przedmiot i zakres psychiatrii społecznej     
1.1.    Zaburzenia psychiczne w rozumieniu psychiatrii społecznej    
1.1.1.    Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne     
1.1.2.    Zaburzenia afektywne       
1.1.3.    Zaburzenia nerwicowe, zaburzenia związane ze stresem i pod postacią somatyczną     
1.1.4.    Uzależnienie od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych       
1.1.5.    Organiczne zaburzenia psychiczne      
1.2.    Leczenie psychiatryczne      
1.3.    Instytucje leczenia psychiatrycznego       
1.3.1.    Uwarunkowania prawne leczenia psychiatrycznego      

Rozdział II
Socjologia miasta i socjologia zaburzeń psychicznych    

1.    Idee szkoły chicagowskiej w aspekcie badań chorób psychicznych w mieście    
2.    Miasto doby przemysłowej i poprzemysłowej w okresie Polski transformacyjnej   
3.    Problemy osób z zaburzeniami psychicznymi w ujęciu socjologicznym    
3.1.    Teoria naznaczania społecznego     
3.2.    Nurt antypsychiatryczny     
3.3.    Postpsychiatria     


Rozdział III
Wprowadzenie do części badawczej – przegląd i analiza dotychczasowych badań       

1.    Występowanie schizofrenii oraz zaburzeń afektywnych, zaburzeń lękowych (nerwic) i uzależnienia od alkoholu (alkoholizmu) w przestrzeni miasta      

Rozdział IV
Przedmiot i metoda badań   

1.    Wstępny cel pracy, miejsce badań i układ materiału badawczego       
2.    Postawienie pytań i hipotez badawczych       
3.    Miasto Tarnowskie Góry jako obszar badań na podstawie danych historycznych, administracyjnych i obserwacji własnych          
4.    Analiza statystyczna zestawionych danych     

Bibliografia

Drugie wydanie można nazwać niezmienionym, choć dłuższy wstęp istotnie pierwsze wydanie rozszerza. Idea szkoły chicagowskiej w socjologii ją rozszerza. W głównej idei badania nad występowaniem zaburzeń psychicznych w obszarach miasta pozostają podobne. Wybór metod statystycznych także nie musi istotnie się różnić – ostatnio test dla dwóch średnich rozszerzono o chi-kwadrat. Jeżeli podstawowe rezultaty badań szkoły chicagowskiej zostały potwierdzone prawie po stu latach, to teraz można je powtórzyć w kontekście wcześniejszych wyników. Pojawią się jednak dodatkowe informacje o ruchu społecznym w stosunku do nowo powstałych kondominiów. Mieszkając w tzw. domu bliźniaczym, zastanawiam się, czy nie byłoby łatwiej mieszkać w niedużym apartamencie. W czymś na podobieństwo mieszkań w wysokościowcach Ameryki czy apartamentów hotelowych, ale to już bogatszej sfery społecznej. Można by tutaj sformułować hipotezę, że osoby mieszkające w kondominiach są podobnie majętne, ale wybrały kondominium, w którym łatwiej uzyskać pomoc, bo jest zapewniona ochrona terenu. Dom czy tzw. zabudowa bliźniacza wymaga większej pracy, by salon i łazienkę utrzymać w jako takim porządku na przyjście zaproszonych gości, więc pozostałe pomieszczenia mogą służyć jako krótkotrwałe przechowalnie – na dany moment – zagracających przedmiotów i ubrań. Pojawia się też hipoteza dotycząca składu społecznego mieszkańców oraz architektury mieszkań i ich otoczenia, co może określony obszar czynić bardziej nowoczesnym, ale też musi istnieć jakaś płynna granica dla mniej atrakcyjnych obszarów i mniej majętnych mieszkańców. Trzeba też wspomnieć o patologii społecznej lub chorych psychicznie mieszkańcach i uzależnionych od alkoholu osobach mieszkających w dekapitalizowanych przestrzeniach, gdzie budynki mieszkalne zamienia się w banki, ubezpieczalnie czy restauracje, które można wykupić taniej. Osoby z tych miejsc są przenoszone do jeszcze tańszych obszarów czy tzw. zastępczych. W zasadzie wystarczyłoby pytanie o poprzednie miejsce zamieszkania z opracowaną metryczką. W mediach słyszy się o różnych zarobkach nawet w tej samej grupie zawodowej.

Można więc rozszerzyć badania o zamieszkujących mieszkańców i otaczającą architekturę. Wyniki będą prawdopodobnie do przewidzenia, ale według Karla
Poppera można przejść na wyższy poziom uzyskanych wyników po zmodyfikowanych hipotezach. Na problem dotyczący chorób psychicznych wskazywał już Włodzimierz Adam Brodniak, ale go nie rozwinął. Duże znaczenie miała szkoła łódzka z Wisławą Warzywodą-Kruszyńską, prowadząca badania kwartałów ulic pod względem biedy mieszkańców, a także śląskie monografie z socjologii miasta Bohdana Jałowieckiego, Marka S. Szczepańskiego i Jacka Wodza. I na koniec tego wstępu warto podkreślić, że szkołę chicagowską stworzył Robert Ezra Park w pierwszej na świecie katedrze socjologii powstałej na Uniwersytecie w Chicago. Jego pierwsze badania dotyczyły chorób psychicznych występujących wśród mieszkańców Chicago na początku XX wieku.

Drugie wydanie, nawet niezmienione, ale z wyjaśniającym wstępem, może stanowić cenne źródło inspiracji dla dalszych badań, zwłaszcza w dobie komputeryzacji i rozwoju sztucznej inteligencji.