Noty o autorach:

Barbara Błońska – doktor nauk prawnych, kryminolożka i radczyni prawna. Adiunktka w Katedrze Kryminologii i Polityki Karnej Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego, związana również z Centrum Badań Zbrodni Międzynarodowych UW. Wieloletnia pracowniczka Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Jej zainteresowania naukowe obejmują sytuację kobiet jako ofiar przestępstw, zieloną kryminologię, wiktymologię zwierząt, przestępczość motywowaną uprzedzeniami, prawa człowieka oraz prawo humanitarne.

Walter S. DeKeseredy – dyrektor Research Center on Violence oraz profesor socjologii na West Virginia University. Autor 32 książek, ponad 150 artykułów naukowych i blisko 130 rozdziałów poświęconych m.in. przemocy wobec kobiet, kryminologii obszarów wiejskich oraz teoriom kryminologicznym. Laureat wielu nagród, w tym: Critical Criminal Justice Scholar Award od Academy of Criminal Justice Sciences' Section on Critical Criminal Justice (2014), Career Achievement Award od American Society of Criminology's (ASC) Division on Victimology (2015), Victimology Impact Award od Academy of Criminal Justice Sciences (2017), Robert Jerin Book of the Year Award od ASC's Division on Victimology (2022), Praxis Award od ASC's Division on Critical Criminology & Social Justice (2022) oraz Ralph Weisheit Lifetime Achievement Award od ASC's Rural Criminology Division (2023).

Joseph F. Donnermeyer – emerytowany profesor w The School of Environment and Natural Resources na The Ohio State University, związany również z Research Center on Violence na West Virginia University oraz Centre for Rural Criminology na University of New England. Współzałożyciel International Society for the Study of Rural Crime oraz Division of Rural Criminology w American Society of Criminology. Autor 88 recenzowanych artykułów, 15 rozdziałów, ponad 200 referatów wygłaszanych na spotkaniach stowarzyszeń naukowych i 8 książek, w tym Encyclopedia of rural crime (2023), redaktor serii „Routledge Studies in Rural Criminology" i czasopisma „International Journal of Rural Criminology". Jego najnowsza książka Farm crime: An international perspective wyszła w 2025 roku. Laureat nagrody za całokształt twórczości Division of Rural Criminology (2020) oraz Division of Critical Criminology (2017).

Karolina Filipowicz – absolwentka studiów pedagogicznych I stopnia na specjalności pedagogika informatyki i pedagogika zdolności oraz studiów II stopnia na specjalności   pedagogika   resocjalizacyjna   z   kryminologią   na   Akademii   Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej. Swoje zainteresowania naukowe wiąże z problematyką platformizacji usług erotycznych, relacji seksualnych oraz zagadnieniem nierówności płciowych w edukacji.

Renata Gardian-Miałkowska – doktor nauk społecznych, pedagożka resocjalizacyjna oraz pedagożka specjalna w zakresie edukacji, terapii i wczesnego wspomagania rozwoju dziecka z niepełnosprawnością intelektualną (oligofrenopedagogika) oraz zaburzeniami spektrum autyzmu. Terapeutka pedagogiczna i psychotraumatolożka, obecnie także adiunktka w Instytucie Pedagogiki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Jej badania koncentrują się na problematyce prostytucji, dzieci ulicy, traumy dziecięcej oraz tworzeniu programów profilaktycznych uwzględniających specjalne potrzeby edukacyjne. Członkini sieci badawczej European Research Network About Parents in Education (ERNAPE). Współpracuje z organizacjami pozarządowymi oraz z Gabinetem Diagnozy i Terapii Integracji Sensorycznej „Poszukiwacz", w którym udziela konsultacji w Podejściu Skoncentrowanym na Rozwiązaniach.

Magdalena Grzyb – doktor habilitowany nauk prawnych, kryminolożka, pracuje na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej zainteresowania obejmują teorie kryminologiczne, politykę kryminalną oraz przemoc wobec kobiet. Autorka kilkudziesięciu publikacji naukowych, w tym monografii Przestępstwa motywowane kulturowo. Aspekty kryminologiczne i prawnokarne. Reakcja krajów zachodnich na szkodliwe praktyki kulturowe (2016), współredaktorka Nowych kierunków w kryminologii (2018) oraz Kobieta – ciąża – zarodek – dziecko. Prawne aspekty przerywania ciąży (2023). Jej ostatnia monografia Kobieta jako ofiara zabójstwa. Studium kryminologiczne ukazała się w 2024 roku.

Emilia Jurgielewicz-Delegacz – doktor nauk prawnych, kryminolożka, adiunktka w Katedrze Prawa Karnego i Kryminologii na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. Członkini European Society of Criminology, American Society of Criminology, a także sekretarzyni zarządu Polskiego Towarzystwa Kryminologicznego im. prof. Stanisława Batawii. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na polskim prawie karnym i kryminologii i, ze szczególnym uwzględnieniem kryminologii wiejskiej, przestępczości na obszarach wiejskich oraz prawnych i kryminologicznych aspektach wypadków drogowych. Realizuje projekt badawczy „Przestępczość wiejska w Polsce" (nr 2021/43/D/HS5/01645), który jest finansowany przez Narodowe Centrum Nauki.

Marlena Mitka – pedagożka i literaturoznawczyni, doktorantka na Uniwersytecie Śląskim. Tematyka jej badań obejmuje problematykę przemocy seksualnej wobec kobiet, w tym przemocy z wykorzystaniem technologii, a także działań profilaktycznych i edukacyjnych w tym zakresie. Uczestniczka międzynarodowych projektów naukowych i inicjatyw badawczych, takich jak GenderSAFE. Autorka publikacji poświęconych przemocy seksualnej, zaangażowana w popularyzację wiedzy na temat jej współczesnych form i społecznych uwarunkowań.

Małgorzata Przybysz-Zaremba – doktor habilitowany, profesor na Wydziale Nauk o Zdrowiu i Nauk Społecznych w Państwowej Akademii Nauk Stosowanych im. Igna­cego Mościckiego w Ciechanowie. Oligofrenopedagożka, specjalistka w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz rewalidacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, a także terapeutka pedagogiczna. Stypendystka licznych staży zagranicznych i wyjazdów naukowych w ramach programów Erasmus i Erasmus+ (m.in. we Włoszech, na Litwie, w Bułgarii i na Słowacji). Współpracuje z wieloma ośrodkami naukowymi w Brazylii, Indiach, Włoszech, Czechach, na Litwie, Słowacji i Cyprze. Uczestniczyła w realizacji zagranicznych projektów naukowych z udziałem partnerów z Brazylii, Litwy i Włoch. Międzynarodowa ekspertka ds. oceny projektów naukowych powołana przez Mykolo Romerio universitetas.

Sylwia Różycka-Jaroś – doktor nauk prawnych, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Adiunktka w Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW. Jej praca naukowa skupia się na problematyce ochrony dziecka z perspektywy prawa karnego i rodzinnego. Autorka monografii Karcenie dzieci – czyn zabroniony czy okoliczność uchylająca bezprawność?. Aktualnie prowadzi badania oraz publikuje prace naukowe dotyczące ochrony dobra dziecka w sytuacji rozstania rodziców oraz zmian w prawie rodzinnym i karnym z punktu widzenia sytuacji prawnej dziecka. Od kilkunastu lat czynnie wykonuje zawód radcy prawnego, specjalizując się w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego. Współpracuje z Europejskim Ośrodkiem Studiów Penologicznych im. prof. Genowefy Rejman.

Joanna Stepaniuk – doktor nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika, adiunktka w Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Pedagożka, nauczycielka dyplomowana oraz ekspertka komisji ds. awansu zawodowego nauczycieli przy Ministerstwie Edukacji Narodowej. Jej obszary zainteresowań badawczych obejmują edukację międzykulturową, mniejszości narodowe i etniczne, imigrantów i uchodźców w Polsce, przekaz kulturowy w rodzinach migrantów, prawa dziecka w praktyce edukacyjnej, socjologię edukacji, pedagogikę w sporcie oraz problematykę organizacji pozarządowych i wolontariatu.

Katarzyna Szumlewicz – doktor nauk humanistycznych w dyscyplinie pedagogika, magister filozofii. Adiunktka w Instytucie Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka książek Emancypacja przez wychowanie, czyli edukacja do wolności, równości i szczęścia (2011) oraz Miłość i ekonomia w literackich biografiach kobiet (2017). Tłumaczka, publicystka, autorka raportów dotyczących sytuacji kobiet oraz przewodnicząca Rady Nadzorczej Fundacji Centrum Praw Kobiet.

Agata Szypulska – absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, adwokatka i członkini Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie. W latach 2020–2024 ekspertka w Europejskim Instytucie ds. Równości Kobiet i   Mężczyzn   (EIGE).   Obecnie   pracuje   w   Biurze   Rzecznika   Praw   Obywatelskich, w Zespole ds. Równego Traktowania. Jej zainteresowania naukowe dotyczą analizy polityk publicznych z perspektywy równości płci, w szczególności równouprawnienia kobiet, przeciwdziałania przemocy ze względu na płeć, systemowych mechanizmów wsparcia osób pokrzywdzonych, zwalczania przestępczości motywowanej uprzedzeniami oraz feministycznej teorii prawa.

Oficyna Wydawnicza "Impuls"

Wprowadzenie (Renata Gardian-Miałkowska)                

Sylwia Różycka-Jaroś
Przestępstwa zgwałcenia osoby małoletniej poniżej lat 15 w polskim ustawodawstwie     

Emilia Jurgielewicz-Delegacz, Walter S. DeKeseredy, Joseph F. Donnermeyer
Sexual Violence Against Women in Rural and Remote Places       

Małgorzata Przybysz-Zaremba
Traumatyczne skutki nadużyć seksualnych wobec dzieci – przegląd wybranych badań      

Marlena Mitka
Psychiczne blizny. Następstwa traumy seksualnej           

Renata Gardian-Miałkowska
Od wykorzystywania seksualnego do prostytucji:
procesualny charakter traumy dziecięcej i jej wpływ na życie w dorosłości        

Barbara Błońska, Agata Szypulska
Przemoc seksualna wobec mężczyzn w trakcie konfliktów zbrojnych – zarys problematyki    

Joanna Stepaniuk
Kanon „pięknej i zadbanej Ukrainki" jako czynnik ryzyka wykorzystywania seksualnego w czasie migracji zarobkowej     

Karolina Filipowicz
Granice seksualnej autonomii: platforma subskrypcyjna OnlyFans – między zarobkiem a uprzedmiotowieniem        

Magdalena Grzyb
Feministyczna krytyka pojęcia seksualnej zgody        

Katarzyna Szumlewicz
Filozofia polskiego Red Pillu a kwestia przemocy wobec kobiet      

Zakończenie        209

Noty o autorach  

Wprowadzenie

Przemoc seksualna, mimo rosnącej świadomości społecznej, nadal pozostaje jednym z najbardziej przemilczanych i trudnych do uchwycenia zjawisk społecznych. Przybiera różnorodne formy – od molestowania słownego przez nadużycia fizyczne aż po gwałty i wykorzystywanie seksualne dzieci oraz osób zależnych. Rozwój technologii i mediów cyfrowych stworzył nowe obszary występowania nadużyć, w tym cyberprzemoc seksualną czy rozpowszechnianie treści pornograficznych bez zgody osób przedstawionych.

Niniejsza monografia stanowi rozwinięcie i kontynuację publikacji Przemoc seksualna. Interdyscyplinarne studium zjawiska wydanej w 2021 roku. Podobnie jak poprzednia, podejmuje problem przemocy seksualnej w ujęciu interdyscyplinarnym, wzbogacając refleksję o nowe badania, analizy i ujęcia teoretyczne, osadzone we współczesnym kontekście społecznym, kulturowym i prawnym. Książka ta łączy perspektywy różnych dziedzin nauki i praktyki: pedagogiki, psychologii,   filozofii,   prawa,   kryminologii,   psychotraumatologii,   socjologii oraz medycyny. Tak szerokie i zintegrowane podejście umożliwia pogłębione zrozumienie złożoności tego zjawiska oraz opracowanie skutecznych strategii za­pobiegania przemocy seksualnej i przeciwdziałania jej skutkom. Zaprezentowane analizy jednoznacznie pokazują, że żadna pojedyncza dyscyplina nie jest w stanie w pełni objąć ani skali, ani natury tego problemu.

Skuteczne przeciwdziałanie przemocy seksualnej wymaga zarówno odwagi politycznej, przejawiającej się w przeprowadzeniu głębokich reform systemowych, jak i szeroko zakrojonej zmiany świadomości społecznej. Wspólnym mianownikiem wszystkich rozdziałów jest podkreślenie konieczności uwzględniania kontekstu – płciowego, klasowego, kulturowego czy przestrzennego – oraz wpływu struktur władzy na możliwość dochodzenia sprawiedliwości przez osoby pokrzywdzone. Autorzy i autorki zwracają również uwagę na ograniczenia obecnych definicji oraz mechanizmów prawnych, wskazując na potrzebę ich aktualizacji w duchu praw człowieka i sprawiedliwości społecznej.

Monografia jest adresowana zarówno do studentów, teoretyków, jak i do praktyków pracujących z osobami doświadczającymi przemocy seksualnej – pedagogów, psychologów, prawników, pracowników socjalnych, terapeutów oraz studentów zainteresowanych tą problematyką. Składa się z dziesięciu artykułów, które – mam nadzieję – przyczynią się do głębszej refleksji, staną się impulsem do dalszych badań, a przede wszystkim do realnych działań na rzecz przeciwdziałania przemocy seksualnej i wzmacniania systemów wsparcia dla osób, które jej doświadczyły.

Monografię otwiera rozdział Przestępstwa zgwałcenia osoby małoletniej po­niżej lat 15 w polskim ustawodawstwie autorstwa Sylwii Różyckiej-Jaroś. Poświęcony jest on analizie przestępstwa zgwałcenia osoby małoletniej poniżej 15. roku życia, które w 2010 roku zostało wyodrębnione jako kwalifikowany typ czynu zabronionego (art. 197 § 4 k.k.). Autorka przedstawia tło legislacyjne tej zmiany, jej uzasadnienie oraz krytyczne opinie doktryny prawa karnego. Część ekspertów wskazywała bowiem, że dotychczasowe przepisy – zwłaszcza art. 197 i 200 k.k. – wystarczająco chroniły dzieci, a nowa regulacja może rodzić problemy interpretacyjne i skutkować nadmierną represyjnością. W artykule omówiono także kwestie praktyczne, m.in. pierwotną konieczność ścigania przestępstwa na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka, co nierzadko uniemożliwiało postawienie sprawców przed sądem. Dopiero kolejne nowelizacje, m.in. z lat 2013, 2022 i 2024, wprowadziły ściganie z urzędu oraz znacząco zaostrzyły sankcje – nawet do kary dożywotniego pozbawienia wolności. Autorka zwraca jednak uwagę, że mimo wzrostu surowości przepisów liczba skazań pozostaje niska, a prewencyjna funkcja prawa karnego budzi wątpliwości. W podsumowaniu wskazuje na potrzebę dalszego dopracowania przepisów – w tym rozróżnienia między obcowaniem płciowym a innymi czynnościami seksualnymi – oraz ponownej refleksji nad racjonalnością kar, tak aby przepisy lepiej odzwierciedlały charakter czynów i sprzyjały skuteczniejszej ochronie małoletnich.

Kolejny rozdział Sexual Violence Against Women in Rural and Remote Places autorstwa Emilii Jurgielewicz-Delegacz, Waltera S. DeKeseredy'ego i Josepha F. Donnermeyera porusza problem przemocy seksualnej wobec kobiet na terenach wiejskich – temat wciąż niedostatecznie obecny w badaniach społecznych. Autorzy wskazują, że większość analiz koncentruje się na środowiskach miejskich, ignorując specyfikę życia na wsi, gdzie przemoc często pozostaje ukryta z powodu izolacji, tabu i braku zaufania do instytucji. W artykule przyjęto szerokie ujęcie przemocy seksualnej – od gwałtów po molestowanie i przymus bez użycia siły. Wśród czynników sprzyjających przemocy autorzy wymieniają patriarchalne normy, wsparcie rówieśnicze mężczyzn, konsumpcję pornografii, izolację geograficzną oraz problemy społeczne, takie jak ubóstwo czy uzależnienia. Autorzy apelują również o pogłębione badania – zwłaszcza nad osobami stosującymi przemoc – oraz o stworzenie kompleksowej strategii przeciwdziałania przemocy, opartej nie tylko na systemie karnym, lecz także na zmianach społecznych, kulturowych i ekonomicznych.

W rozdziale pt. Traumatyczne skutki nadużyć seksualnych wobec dzieci – przegląd wybranych badań Małgorzata Przybysz-Zaremba przedstawia skutki przemocy seksualnej wobec dzieci, koncentrując się na jej długotrwałych konsekwencjach. Analiza badań pokazuje, że dzieci doświadczające wykorzystywania seksualnego zmagają się z problemami emocjonalnymi i społecznymi, depresją, lękiem, a także mogą podejmować próby samobójcze. Przemoc seksualna wpływa negatywnie na rozwój dziecka, prowadząc do trudności w relacjach interpersonalnych i obniżonej samooceny. Szczególnie dotkliwe skutki występują, gdy sprawcą jest osoba bliska, a ofiara nie otrzymuje odpowiedniego wsparcia. Trauma może utrzymywać się przez całe życie, powodując m.in. zaburzenia psychiczne, dysfunkcje seksualne i trudności w adaptacji społecznej. Autorka podkreśla konieczność działań profilaktycznych, edukacyjnych i systemowego wsparcia dzieci doświadczających przemocy. Wskazuje na istotną rolę instytucji opiekuńczych, szkół i organizacji zajmujących się ochroną dzieci oraz konieczność zwiększenia świadomości społecznej na temat skutków przemocy seksualnej i sposobów jej przeciwdziałania.

Marlena Mitka w rozdziale Psychiczne blizny. Następstwa traumy seksualnej omawia konsekwencje traumy seksualnej, zwracając uwagę na jej wpływ na zdrowie psychiczne, fizyczne i społeczne. Przedstawia skalę problemu na świecie, wskazując na powszechność przemocy seksualnej, szczególnie wobec kobiet i dzieci. Podkreślone zostały różnice w przeżywaniu traumy w zależności od płci oraz konieczność kompleksowego wsparcia psychologicznego, terapeutycznego i prawnego, dostosowanego do indywidualnych potrzeb ofiar. Autorka zwraca uwagę na znaczenie uwzględnienia różnic płciowych w procesie leczenia oraz potrzebę wdrażania systemowych działań prewencyjnych i skutecznej pomocy terapeutycznej. Artykuł opiera się na licznych badaniach naukowych i podkreśla, że trauma seksualna może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, w tym zaburzeń psychicznych, dysocjacyjnych oraz somatycznych. Wskazuje także na problem wtórnej wiktymizacji i społecznego tabu związanego z przemocą seksualną. Podsumowując, w tekście jest mowa o konieczności szerokiego podejścia do wsparcia osób po traumie seksualnej oraz roli społeczeństwa i instytucji w tworzeniu skutecznych programów pomocy i prewencji.

W następnym rozdziale pt. Od wykorzystywania seksualnego do prostytucji: procesualny charakter traumy dziecięcej i jej wpływ na życie w dorosłości Renata Gardian-Miałkowska analizuje, jak doświadczenie wykorzystywania seksualnego w dzieciństwie wpływa na późniejsze życie jednostki, w tym na decyzję o zaangażowaniu się w prostytucję. Autorka podkreśla, że doświadczenie przemocy seksualnej w młodym wieku często prowadzi do długotrwałych konsekwencji psychicznych i emocjonalnych, które mogą wpływać na sposób myślenia, odczuwania i podejmowania decyzji w dorosłości. Przegląd badań zaprezentowanych w artykule pokazuje, że wiele osób świadczących usługi seksualne było w dzieciństwie wykorzystywanych seksualnie, co znacząco zwiększa ich podatność na dalszą wiktymizację w dorosłości. Trauma seksualna często prowadzi do trudności w tworzeniu zdrowych relacji interpersonalnych, niskiej samooceny i poszukiwania akceptacji, co może skutkować angażowaniem się w prostytucję jako formę przetrwania lub radzenia sobie z emocjonalnym bólem. Badaczka zaznacza, że prostytucja często nie jest wynikiem świadomego wyboru, lecz rezultatem wcześniejszych traumatycznych doświadczeń i wykształconych mechanizmów obronnych. W artykule podkreślono potrzebę zapewnienia wsparcia psychologicznego i terapeutycznego osobom, które w dzieciństwie doświadczyły przemocy seksualnej, by przeciwdziałać dalszej eksploatacji i wspierać proces zdrowienia. Prostytucja przedstawiona została jako złożony proces, wynikający z wcześniejszych doświadczeń przemocy, który wymaga interdyscyplinarnego podejścia i systemowego wsparcia.

Warto zwrócić uwagę na rozdział pt. Przemoc seksualna wobec mężczyzn w trakcie konfliktów zbrojnych – zarys problematyki autorstwa Barbary Błońskiej i Agaty Szypulskiej. Autorki przedstawiają w nim ewolucję prawa międzynarodowego i orzecznictwa w zakresie przestępstw seksualnych popełnianych podczas konfliktów zbrojnych, zwracając szczególną uwagę na niewidoczność męskich ofiar w dotychczasowej praktyce prawnej i społecznej. Dokonana przez nie analiza orzecznictw międzynarodowych trybunałów karnych wskazuje, że przemoc seksualna wobec kobiet była szeroko dokumentowana i kwalifikowana jako gwałt, zbrodnia wojenna lub tortura, podczas gdy w przypadku mężczyzn często ograniczano się do określenia tych czynów jako tortur, pomijając ich seksualny charakter. Bariery kulturowe, stereotypy dotyczące męskości oraz brak odpowiedniego rozpoznania problemu prowadzą do jego niedoszacowania. Artykuł podkreśla potrzebę bardziej wrażliwego podejścia do kwestii płci w dokumentowaniu i analizowaniu przemocy seksualnej w konfliktach zbrojnych.

Z kolei Joanna Stepaniuk w rozdziale pt. Kanon „pięknej i zadbanej Ukrainki" jako czynnik ryzyka wykorzystywania seksualnego w czasie migracji zarobkowej wskazuje, że w kulturze ukraińskiej silnie zakorzeniony jest wzorzec kobiety atrakcyjnej i dbającej o wygląd. Choć postrzegany jako atut, może on w warunkach migracyjnych narażać kobiety na nadużycia – zwłaszcza ze strony pracodawców. Autorka, łącząc podejście teoretyczne z badaniami terenowymi, pokazuje, że promowana atrakcyjność fizyczna w kontekście migracji staje się czynnikiem ryzyka. Studium przypadku Mariji – jednej z badanych migrantek – obrazuje, jak presja wyglądu oraz brak znajomości języka mogą prowadzić do przemocy i manipulacji. Autorka osadza analizę w ramach socjologii ciała, refleksji feministycznej oraz koncepcji habitusu Pierre'a Bourdieu.

Karolina   Filipowicz,   autorka   rozdziału   pt.   Granice   seksualnej   autonomii: platforma subskrypcyjna OnlyFans – między zarobkiem a uprzedmiotowieniem, dokonała analizy platformy OnlyFans jako zjawiska na styku seksualnej autonomii, komercjalizacji treści erotycznych i przemocy wobec twórców. Omawia ona historię i sposób działania serwisu, wskazując na większą kontrolę twórców nad publikowanymi materiałami, ale też na towarzyszące tej działalności zagrożenia. Porusza kwestie dotyczące motywacji użytkowników, wpływu pandemii na wzrost popularności platformy oraz charakteru relacji między twórcami a subskrybentami. Analizuje również debatę nad tym, czy działalność na OnlyFans można uznać za formę prostytucji, a także problem komercjalizacji seksualności i uprzedmiotowienia. Zwraca uwagę na konsekwencje psychiczne i społeczne tej pracy – od cyberprzemocy po wpływ na normy kulturowe i relacje międzyludzkie. W podsumowaniu wskazuje na potrzebę dalszej refleksji nad etycznymi, prawnymi i społecznymi aspektami funkcjonowania platformy.

Interesujące interdyscyplinarne studium problemu przedstawia Magdalena Grzyb w rozdziale Feministyczna krytyka pojęcia seksualnej zgody, w którym podejmuje refleksję nad ograniczeniami tego pojęcia w kontekście społecznych, kulturowych i strukturalnych uwarunkowań. Autorka podkreśla, że nawet definicja zgody jako „dobrowolnej i świadomej" nie uwzględnia głęboko zakorzenionych nierówności płciowych oraz mechanizmów sprzyjających podporządkowaniu kobiet. W swojej analizie Grzyb odwołuje się m.in. do prac hiszpańskich filozofek feministycznych, wskazując na koncepcję „patriarchatu zgody" – sytuacji, w której kulturowe normy i społeczne oczekiwania skłaniają kobiety do postaw ułatwiających męską dominację. Szczególną uwagę poświęca wpływowi pornografii, prostytucji oraz neoliberalnej ideologii seksualnej na postrzeganie zgody, która bywa wykorzystywana do legitymizowania wyzysku kobiet.

Niniejszą monografię zamyka rozdział Filozofia polskiego Red Pillu a kwestia przemocy wobec kobiet Katarzyny Szumlewicz, która analizuje ideologię ruchu Red Pill w Polsce na podstawie książki Red Pill. Samiec Alfa musi wrócić, będącej wywiadem rzeką z Romanem Warszawskim. Autorka bada kluczowe założenia ruchu, takie jak hipergamia kobiet, mit tzw. ściany po 25. roku życia oraz przekonanie o rzekomej krzywdzie mężczyzn spowodowanej feminizmem. Szczególną uwagę poświęcono usprawiedliwianiu i lekceważeniu przemocy wobec kobiet oraz przedstawianiu mężczyzn jako ofiar współczesnych przemian społecznych. Szumlewicz wskazuje, że Red Pill wpisuje się w koncepcję „kultury krzywdy", w której mężczyźni przedstawiani są jako uciskana grupa wymagająca specjalnego traktowania. Autorka podkreśla także autorytarne tendencje tej ideologii, przejawiające się w deprecjonowaniu kobiet, przypisywaniu im irracjonalności oraz odbieraniu im prawa głosu i autonomii. W konkluzji autorka argumentuje, że filozofia Red Pill nie opiera się na racjonalnych przesłankach, lecz na emocjonalnej racjonalizacji destrukcyjnych postaw, w tym przemocy wobec kobiet. Przedstawia ruch jako zjawisko antydemokratyczne, dążące do ograniczenia praw kobiet i przywrócenia patriarchalnego modelu społeczeństwa.

W tym miejscu chciałabym wyrazić moją głęboką wdzięczność wobec wszystkich autorów, dzięki którym ta monografia stała się możliwa. Szczególne podziękowania kieruję do recenzentek monografii – prof. dr hab. Ireny Pospiszyl oraz dr hab. Aleksandry Tłuściak-Deliowskiej – za ich cenne, konstruktywne i życzliwe uwagi, które okazały się nieocenione w procesie dopracowywania publikacji.

Renata Gardian-Miałkowska

To ciekawa propozycja wydawnicza, stanowiąca swoistego rodzaju głos w dyskusji na temat nadużyć seksualnych wobec jednostki, jak również czynników wysokiego ryzyka tego rodzaju nadużyć. Dotyczy problemów bardzo aktualnych, jak również tych, które ciągle cieszą się żywym zainteresowaniem społecznym.

Z recenzji prof. dr hab. Ireny Pospiszyl

Monografia wyróżnia się interdyscyplinarnym charakterem, łącząc podejścia prawne, psychologiczne, socjologiczne, filozoficzne oraz feministyczne.[...] Publikacja stanowi tym samym istotny głos w toczącej się debacie publicznej i naukowej, dobrze ukazując przemiany przemocy seksualnej w erze cyfrowej oraz wpływ szerszych procesów społecznych [...]. To monografia głęboko osadzona w realiach współczesności, rezonująca z codziennym doświadczeniem XXI wieku.

Z recenzji dr hab. Aleksandry Tłuściak-Deliowskiej, prof. APS